Onderzoekers
Olga Buiter en Jannie Rozema, Hanzehogeschool Groningen
Studenten
Ruel Eppink, Rachel Hiemstra, Corien Kingma, Tineke Kingma
Onderzoeksperiode
September 2010 – januari 2011
Houwerzijl is een dorp van 255 inwoners met een tiental boerderijen erom heen verspreid. Het is een lintdorp met een lange Hoofdweg en een paar zijstraatjes. Tot in de zestiger jaren was Houwerzijl een werkdorp, waar geboren worden, wonen, leren, werken, inkopen, kerk gaan en sterven in één dorp plaatsvond. De website van Houwerzijl toont het voorbije leven in prachtige portretten. Houwerzijl is op de kaart teruggezet door De Theefabriek, een theemuseum in een voormalige Gereformeerde kerk. Er zijn nu nog een paar winkeltjes in Houwerzijl: voor een tweedehands boek en bijzondere kleding. Kunstenaars vind je her en der in het dorp en achter de voordeur huist menig ZZP’er volgens de Kamer van Koophandel. In een modern jasje is wonen en werken – ook dankzij Internet – weer terug in Houwerzijl.
De huidige inwoners herinneren zich de importgolven van de zeventiger en tachtiger jaren. Nieuwe bewoners werden aangetrokken door het buiten wonen en de goedkope huizen, maar ze vertrokken ook weer. Daarna was het ook snel gedaan met de school. De gemeente De Marne verwacht dat in 2040 er 25% minder inwoners binnen de gemeentegrenzen zal wonen. Door krimpbeleid en het ontwikkelen van burgerparticipatie wil de gemeente zichzelf en burgers goed voorbereiden op wat komt. Daarom heeft de gemeente De Marne met de Vereniging Dorpsbelangen aan de Hanzehogeschool Groningen gevraagd om onderzoek te doen naar hoe inwoners van Houwerzijl hun eigen toekomst en die van het dorp zien.
De onderzoeksvraag was “Welke waardering geven de inwoners van Houwerzijl aan hun leefomgeving?” Hierbij gaat het om vijf aspecten van de leefomgeving – het wonen, de zelfredzaamheid, sociale relaties, werk en veiligheid. Het inwonersonderzoek is uitgevoerd met een vragenlijstonderzoek aangevuld met individueel afgenomen interviews. De respons op de vragenlijst was bijna 60%. De respondenten zijn representatief voor geslacht en leeftijd.
Uit het inwonersonderzoek blijkt dat inwoners anno 2010 de rust en de ruimte van Houwerzijl en het omringende landschap sterk waarderen. Ze zijn tevreden over hun huizen, er staan er maar twee te koop. De oudere inwoners willen er niet meer weg, maar jonge inwoners geven aan wel weg te zullen gaan uit het dorp voor hun opleiding en werk. Dat betekent dat Houwerzijl verder zal vergrijzen en ontgroenen. Hoe kunnen ouderen hun krachten bundelen om het dorp leefbaar te houden?
Alle inwoners geven aan dat ze het niet erg vinden om boodschappen van elders te halen. Met een auto en een vriezer kan je je lange tijd redden. De halfuursdienst van de bus wordt gewaardeerd, maar veel gebruik wordt er niet van gemaakt. Inwoners van Houwerzijl vinden Houwerzijl geen sociaal dorp. 25% wil er alleen prettig wonen en heeft geen behoefte aan sociale contacten. Voor hen is Houwerzijl een Lekker-op-jezelf dorp. Daartegenover staan mensen die de burenhulp hoog in het vaandel dragen en elkaar graag ontmoeten. Onderlinge verbondenheid is een noodzaak als je ouder wordt én zelfredzaam wilt blijven in Houwerzijl. Inwoners ervaren Houwerzijl als een veilige plek om te wonen, ook binnenshuis voelt iedereen zich veilig. Veel inwoners geven aan dat Houwerzijl een Mooi-wonen dorp is.
De onderzoekers adviseren de Vereniging Dorpsbelangen Houwerzijl concrete plannen met de inwoners van Houwerzijl te maken. Daarbij moeten vijf belangrijke waarden in het oog gehouden worden:
1. Zorg dat de rust en ruimte als pullfactor voor Houwerzijl gehandhaafd blijft;
2. Bedrijvigheid zal zich moeten voegen in het dorpse karakter, dus kleinschalig zijn;
3. Faciliteer dat mensen elkaar ontmoeten –in het echt en digitaal;
4. Stimuleer onderlinge dienstverlening als ‘nieuwe’ voorziening voor alle inwoners;
5. Respecteer de verschillen tussen inwoners – Groningers, Friezen, import, boeren en burgers.
Publicaties
Buiter, O., J. Rozema (2011). Leven in Houwerzijl. Onderzoek naar de ervaren kwaliteit van de leefomgeving. Kenniscentrum Gebiedsontwikkeling NoorderRuimte, Hanzehogeschool Groningen.
Rozema, J., O. Buiter, J.A. van den Berg (2011). Samen mooi wonen in Houwerzijl. Advies voor Houwerzijl 2025. Kenniscentrum Gebiedsontwikkeling NoorderRuimte, Hanzehogeschool Groningen.