Marc van Roon is een jazz pianist die het optreden combineert met zijn werk als creatief begeleider voor veranderings- en leerprocessen binnen groepen en organisaties. Zijn werk als leider van creatieve workshops in bedrijven was de aanleiding voor zijn doctoraal onderzoek op dit gebied.

Muziek als creatieve kunst kan gebruikt worden om belangrijke veranderingen in organisaties tot stand te brengen. Het muziekdomein echter heeft zijn eigen regels en wetten, en die zijn anders dan die in het domein van organisatieontwikkeling. Doel van dit onderzoek is om een raamwerk op te zetten voor een conceptuele benadering, en een op feiten gebaseerde databank van ervaringsactiviteiten, die musici en managementconsultants kunnen helpen om kennis, waarden en ervaringen op een effectieve manier over te brengen van het muziekdomein naar het doelgebied in de organisatie. De bedoeling is om de effectiviteit en duurzaamheid van deze overdracht, en daarmee de transformatie in zijn geheel binnen de organisatie te vergroten.

Onderzoeksresultaten 2011

Muziek, complexiteit en een leven lang leren: Tasting the sweetness

Dit onderzoek is ingebed in een bredere context waarbinnen instellingen in onderwijskundige en organisatorische domeinen zoeken naar effectieve manieren om om te gaan met snelle maatschappelijke veranderingen en een toenemende vraag naar flexibiliteit als gevolg van culturele en sociale veranderingen, globalisering, demografische veranderingen, vergrijzing, en een wereldwijde economische herstructurering.

Het onderzoek is gebaseerd op het werk dat Marc van Roon heeft gedaan als musicus, improviserend pianist, componist, bandleider, muziekdocent en facilitator van collaboratieve workshops in twee verschillende, maar met elkaar verbonden domeinen:

1. Interactieve programma's
De interactieve leer-en performance programma's die van Roon heeft ontworpen en heeft uitgevoerd (naast zijn praktijk als uitvoerend musicus) samen met collega's in de afgelopen achttien jaar voor profit en non-profit organisaties wereldwijd. De kern van dit werk is het gebruik van groepsimprovisatie bij het bewustwordingsprocessen van diverse organisatorische thema's, zoals, complexiteit, zelforganisatie, dienend en roterend leiderschap, en diversiteit.

2. Nieuwe curricula 
Van Roon’s betrokkenheid bij het ontwerpen van nieuwe lesmodules voor het hoger muziekonderwijs middels zijn deelname aan de onderzoeksgroep 'Lifelong Learning in Music & the Arts', van het Prins Claus Conservatorium in Groningen, waar van Roon lesgeeft (jazz faculteit, de masteropleiding ‘New Audiences and Innovative Practice’- NAIP). Deze onderzoeksgroep draagt bij aan de ontwikkeling van de beroepspraktijk van musici en kunstenaars door het uitvoeren van praktijkgericht onderzoek naar de manier waarop professionele musici en kunstenaars zinvol bijdragen aan onze snel veranderende samenleving en hoe kunst een verbindende factor kan zijn in de samenleving. In het licht van deze missie doet de onderzoeksgroep onderzoek en creëert projecten, samen met partners uit de (internationale) beroepspraktijk.

Beide praktijken zijn ingebed in een groter wetenschappelijk en filosofische debat over de aard van kennis en leren. Relevante theorieën zijn bijvoorbeeld Een Leven Lang Leren, het concept van een ‘tacit’ (impliciete) dimensie (Polanyi 1966) en het onderscheid tussen de impliciete en expliciete kennis (Nonaka, 1994), theorieën van leren in organisaties zoals beschreven door Argyis en Schön (1974, 1978) met inbegrip van de ‘kritische reflectie’ (Schön, 1987) en transformatief leren (Mezirow, 2009; Kegan 2009). Bovendien is het gebruik van de muzikale metafoor in organisatieontwikkeling relevant voor dit onderzoek, met name de metafoor van klassieke muziek (Drucker, 1989) en jazz muziek (Weick, 1992; Berliner, 1994; Barrett, 1998; Sawyer, 1999).

Het onderzoeksdoel is te reflecteren door de lens van de complexiteitstheorie en die van een leven lang leren, en tevens door de lens van kwalitatief onderzoek, op de praktijk van musici in de rol van opleider in het volwassenenonderwijs die werken met groepen van niet-musici in de economie (organisatieverandering, organisatieontwikkeling) of het maatschappelijke domein (onderwijs), en om hierbij de specifieke kwalificaties, patronen en effectieve processen te identificeren die kunnen leiden tot een empirisch gefundeerde ‘body of knowledge’.

Onderzoeksvraag 1:

Wat zijn de identificeerbare kernkenmerken en specifieke kwalificaties in de bestaande praktijk van professionele musici werkzaam als opleider in het volwassenenonderwijs in de economie (organisatieverandering, organisatieontwikkeling) of het maatschappelijke domein (onderwijs) bij het creëren van passende lesprogramma's en leeromgevingen waarbinnen mensen effectief kunnen functioneren in een voortdurend veranderende beroepspraktijk, en waarbij de snel veranderende werkomgeving en werkplek sympathieker en gastvrijer kunnen worden?

Subonderzoeksvraag 1a:

Hoe kan betekenis worden ‘opgepikt’ in plaats van geleerd? Hoe kan het proces van kritische reflectie alternatieve mogelijkheden bieden in het transformatieve leerproces waarbij impliciete betekenis en impliciete waarden uit de experientiële leercontext verhuizen naar de praktische organisatie werkplek en werksituatie?

Subonderzoeksvraag 1b:

Wat is de relevantie van deze praktijk voor het organisatieontwikkelingsdomein?

Onderzoeksvraag 2:

Welke kennis, vaardigheden en waarden zijn nodig in de praktijk van musici werkzaam als opleider in het volwassenenonderwijs in de economie (organisatieverandering, organisatieontwikkeling) of het maatschappelijke domein (onderwijs) en die gebruik maken van geïmproviseerde muziek zoals bijvoorbeeld jazz jamsessies om werknemers en mensen in organisaties een illustratie te bieden en tevens bewust te maken van organisatieontwikkelingsthema’s als: complexiteit en autonome ordevorming in intelligente netwerken, dienend leiderschap en verbondenheid.

Subonderzoeksvraag 2:

Hoe kunnen opgedane inzichten en kennis worden vertaald naar nieuwe lesprogramma’s en modules voor het hoger muziekonderwijs?