Over creatieve workshops in het algemeen was het nodige bekend. Creatieve workshops met ouderen waren voor zowel de oudere deelnemers als voor de workshopleiders onontgonnen terrein aan het begin van dit project. In dit exploratief onderzoek werd gekeken naar de karakteristieken van een creatieve muziekworkshop voor ouderen, en wat de bijhorende competenties waren waarover een leider van creatieve workshops moest beschikken. Het bleek dat naast het leiden van de workshop ook een beroep werd gedaan op zijn/haar rol als muzikant, improvisator, dirigent, componist, en daarnaast als docent, animator, organisator en producent. Tegelijkertijd werd in het onderzoek een antwoord gezocht op de vraag wat deelname aan een creatieve muziekworkshop betekent voor een oudere en wat deelname betekende voor het verzorgingshuis.

Voor het onderzoek werd in het voorjaar van 2011 een aantal pilot-workshops georganiseerd in diverse zorg- en buurtcentra in Groningen, Friesland en Drenthe. Op verschillende locaties in Groningen (Pelsterhof, Veldspaat), Bolsward (Huylckenstein), Wommels (Nij Stapert) en Dwingeloo (De Weyert) vonden workshops plaats waarbij bewoners van de centra en oudere mensen uit de buurt eenmalig in een sessie twee uur lang al zingend en spelend op percussie musiceerden. Deelnemers onmoetten elkaar vaak voor het eerst en sommigen hadden nog nooit eerder iets met muziek gedaan. Geregeld deden ook zorgpersoneel en vrijwilligers mee. Naast het musiceren kregen deelnemers ook achtergrond bij de instrumenten; en uiteindelijk werd een door de deelnemers zelfgemaakt stuk gecreëerd.

Foto: Workshop in woonzorgcentrum Huylckenstein te Bolsward

In Haren (De Dilgt) en Franeker (Saxenoord) vonden meermalige workshops plaats, een vaste groep bewoners kwam dan vijf weken lang wekelijks samen. Ook hier werd gezongen, en werd naast percussie en slagwerk ook orgel, harmonica en keyboards gespeeld. De deelnemers brachten soms een eigen instrument mee en schreven liedteksten. Bij de laatste sessie werd naar een toonmoment toegewerkt, waarbij andere bewoners het resultaat kwamen beluisteren. Ook een aantal studenten van het Prins Claus Conservatorium speelde mee op trompet, bass en piano.

Foto: Workshop in woonzorgcentrum Saxenoord


De reacties van deelnemers was overwegend positief, er is duidelijk vraag naar creatieve muziekworkshops in wooncentra voor ouderen. Hier een aantal reacties van deelnemers:

Mevrouw Van der Molen: “Met musiceren vergeet ik voor even al mijn zorgen. Ik heb vroeger toneel gespeeld, het is plezierig om weer zoiets te doen.”








Meneer Slijver: “Ik speel al jaren orgel op mijzelf; en vind het prettig om dit een keer met anderen om me heen te doen. Hoe het dan klinkt is niet zo belangrijk.”

Mevrouw De Vries: “Ik woon in de buurt. Deze workshop geeft me de kans mensen zoals ik te ontmoeten. En ik probeer graag nieuwe dingen.”







Dit project stond niet op zichzelf. Ook in Den Haag deed het lectoraat vanuit het Koninklijk Conservatorium op een andere manier onderzoek naar de praktijk van creatieve workshops met ouderen. Ook werd in het project "Rhythm of Life", uitgevoerd door het Royal College of Music in Londen, ook onderzoek gedaan naar creatieve muziekworkshops voor ouderen. De drie projecten onderhielden intensief contact over de geboekte resultaten.　

Betrokkenen: Jaap Oosterwijk (uitvoerend workshopleider), Karolien Dons (onderzoeker), Peter Mak (conceptueel kader), Evert Bisschop Boele (leider onderzoekslijn Healthy Ageing through Music & the Arts), Renee Jonker (Koninklijk Conservatorium Den Haag), Rosie Burt-Perkins (Royal College of Music, Londen)

Rhythm for Life

Jaap Oosterwijk (1957) werkte na zijn studie trompet aan de MPA te Leeuwarden als trompettist voor o.a. het Frysk Orkest, big bands en Tryater. Als docent trompet werkte hij in dezelfde periode voor diverse muziekscholen en het conservatorium in Leeuwarden, en daarnaast was hij dirigent van koren en korpsen. Hij was ook bezig een met de ontwikkeling van zijn interesse in toneel en kwam zo ook als zanger en acteur (Tryater, Keunstwurk), cabarettier en presentator op de bühne. Oosterwijk componeerde heel veel kinderliedjes, diverse stukken voor koor en toneelmuziek. Hij schreef scripts en maakte schoolradio en school-TV programma’s (Omrop Fryslân), diverse kindervoorstellingen en educatieve muziekprogramma’s (Villa Aria met Frysk orkest, Opus Kriebel met NNO). Bij het CvK a7 in Heerenveen verdiepte hij zich verder in methodiek en didactiek en ontwikkelde hij samen met Immie Klaver de instrumentale oriëntatie ‘Okkie Kruis’. Ook de afdeling voor mensen met een verstandelijke beperking (muziekexpressie) werd door hem opgezet, net als het aanbod van cultuureducatie in heel Zuid-Oost Fryslân. Bij Parnas in Leeuwarden was hij afdelingshoofd van de muziekafdeling en bij het Prins Claus Conservatorium was hij regelmatig gastdocent ‘werkveldoriëntatie’.