Een basisbaan met loon

Een basisbaan voor bijstandsgerechtigden met een opgepluste uitkering tot het Wettelijk minimumloon maakt het aanbieden van basisbanen door de gemeenten financieel haalbaar.

In de meest zuivere variant van het ‘Job Guarantee concept’ heeft iedereen, die werkloos is, recht op een van overheidswege aangeboden basisbaan. Zo’n basisbaan is een reguliere baan met alles erop en eraan. Uitkeringen hoeven niet meer te worden verstrekt, omdat degene met een basisbaan een salaris ontvangt. De basisbaan kan gefinancierd worden uit het besparen op de uitkering (inclusief de uitvoeringskosten) en de geleverde productiviteit. Deze variant is een radicale breuk met het sociale zekerheidsstelstel zoals we het tot nu toe kennen en dat gebaseerd is op het bieden van inkomenszekerheid door het verstrekken van een uitkering. Op de korte en middellange termijn zien we een dergelijke omwenteling niet gebeuren. Daarvoor zijn de maatschappelijke krachten die het bestaande systeem in stand willen houden te sterk.

Ondertussen staan honderdduizenden mensen werkloos aan de kant die wel enige arbeidsproductiviteit hebben, maar te weinig om aantrekkelijk te zijn voor een werkgever. Het is overigens nooit de bedoeling geweest dat deze groep in de bijstand terecht zou komen. De bijstand is in het leven geroepen voor mensen zonder arbeidsproductiviteit en daardoor zonder inkomen. Mensen met fysieke en/of psychische beperkingen, mensen die niet in staat waren om aan een georganiseerde, gestructureerde activiteit deel te nemen, zeg maar groep 1 en 2 van de niet meer gebruikte Participatieladder. Maar na vijftig jaar bijstand zit er dus een grote groep mensen in die wel (gedeeltelijk) productief kunnen zijn. Zij missen echter de aansluiting bij de arbeidsmarkt. En als het al bij een langdurige periode van hoogconjunctuur niet lukt, dan kan er vanuit worden gegaan dat dit nooit zal lukken. Zij drukken wel op het gemeentebudget en door het langdurige verblijf in de bijstand ontstaan er allerlei problemen met de (psychische) gezondheid, financiën, sociale contacten, et cetera. Met eventuele bijkomende kosten van dien.
Het gemeentelijk beleid is er daarom op gericht de participatie van deze groep te vergroten. Een van de opties is het aanbieden van een basisbaan. Dit is echter een andere basisbaan dan de zuivere variant. Het gaat hier om een specifieke groep, namelijk bijstandsgerechtigden die nooit meer een plek op de arbeidsmarkt kunnen bemachtigen (uitzonderingen daargelaten) èn die wel enig arbeidspotentieel hebben. Onder enig verstaan we onder meer een belasting van maximaal 20 uur in de week. Het salaris is op het niveau van het Wettelijk minimumloon.

Gemeenten die deze groep een basisbaan willen aanbieden, komen er al snel achter dat het onbetaalbaar wordt. In het salaris van de bijstandsgerechtigden met de basisbaan zijn ook allerlei afdrachten verdisconteerd. Als werkgever wordt de gemeente aangeslagen voor het werkgeversaandeel van de WW, het pensioen, de Ziektewet. Dat is in totaal ongeveer 25% – 30% van het brutosalaris van de bijstandsgerechtigden met de basisbaan. Als het om een reguliere baan zou gaan, dan is dit terecht. We hebben net echter vastgesteld dat het gaat om een groep bijstandsgerechtigden die nooit een reguliere baan zal bemachtigen. Dat betekent dat deze groep niet in aanmerking kan komen voor een werkloosheidsuitkering of voor de ziektewet of voor een arbeidsongeschiktheidsuitkering. Als deze groep basismedewerkers werkloos of ziek of arbeidsongeschikt wordt, valt men namelijk terug op de bijstandsuitkering. In de variant die wij voorstellen, is deze basisbaanvariant dan ook geen reguliere baan. Vandaar dat we spreken van een bijstandsgerechtigde met een basisbaan en niet van een reguliere werknemer. En als het geen reguliere baan is dan hoort daar ook geen salaris met alle afdrachten bij.


Wat dan wel? Wij stellen ons voor dat de bijstandsgerechtigde met een basisbaan een uitkering krijgt die opgeplust wordt tot het niveau van het minimumloon. Hij krijgt dus wel loon en daar hoort ook een overeenkomst bij, die echter geen arbeidsovereenkomst is, omdat daar allerlei wettelijke eisen bij komen kijken die horen bij een reguliere baan. Als deze bijstandsgerechtigde niet meer in staat is om de taken die bij de basisbaan behoren uit te voeren of als de basisbaan ophoudt te bestaan, wordt de verhoging stopgezet en ontvangt hij de maandelijkse bijstand waar hij recht op heeft.
Deze constructie vereist geen systeemwijziging. Nu al mogen bijstandsgerechtigden een vergoeding ontvangen voor vrijwilligerswerk. Het moet een koud kunstje zijn om in het kader van een experiment met basisbanen gemeenten en bijstandsgerechtigden toe te staan de bijstandsuitkering te verhogen tot het minimumloon.

Louis Polstra
& Kees Mosselman

Lectoraat Arbeidsparticipatie
Marian van Os Centre of Expertise Ondernemerschap’
Hanzehogeschool Groningen


{{'ShareCounter_Share_Label' | i18n}}:
{{'LastModified_Dateformat' | i18n}} {{vm.blogItem.ModifiedDate | date:'longDate'}}

{{'BlogWidgetController_Title' | i18n}}

{{'BlogWidgetController_By' | i18n}} {{profileData.DisplayNameWithAcademicDegree}}