Experiment met basisbanen een stap dichterbij

Leuk zo’n gedachte van basisbanen, maar hoe reëel is dat nu? Dat vroegen de gemeenteraden van Groningen en Assen zich af. Nou, basisbanen blijken best wel haalbaar indien er aan een aantal voorwaarden is voldaan.

Voor wie het nog niet weet, basisbanen staan haaks op het idee van basisinkomen. Het concept basisbaan draait het beginsel van ons stelsel van sociale zekerheid volledig om. Nu is het zo dat de burger met het wetboek onder de arm bij de overheid een claim voor een uitkering neerlegt. Nadat het recht op de uitkering is vastgesteld, start de arbeidsre-integratieondersteuning. De term Tegenprestatie in de Participatiewet is een illustratie van deze gang van zaken; eerst de uitkering en dan de tegenprestatie. Alsof men eerst loon krijgt en daarna met de baas gaat overleggen wat men ervoor gaat doen. Het concept basisbaan breekt radicaal met deze gang van zaken en stelt dat de overheid verantwoordelijk is om mensen, die niet zelfstandig in hun inkomen kunnen voorzien, een betaalde baan aan te bieden. Een basisbaan voorkomt sociale uitsluiting van kansarme groepen op de arbeidsmarkt en de daarmee gepaard gaande armoede. Een bijstandsuitkering, zo stelt hoogleraar Actief Burgerschap Kremer, is namelijk van een tijdelijk vangnet verworden tot een permanente voorziening voor mensen met een onoverbrugbare afstand tot de arbeidsmarkt. Economen geven in meerderheid de voorkeur aan de basisbaan ten opzichte van het basisinkomen, omdat de basisbaan meer maatschappelijke baten en participatie oplevert en veel goedkoper is.

In het voorjaar van 2018 vroeg Gemeente Groningen ons een haalbaarheidsstudie naar basisbanen binnen haar gemeentegrenzen uit te voeren. Enkele maanden later benaderde Gemeente Assen ons met hetzelfde verzoek. Beide onderzoeken zijn uitgevoerd in samenwerking met Wim Ravenshorst van Adviesbureau SHMC. De onderzoeksrapporten zijn afgerond en besproken in de gemeenteraden.

Er zijn een aantal voorwaarde waaraan moet worden voldaan, willen basisbanen haalbaar zijn. Er moeten allereerst banen zijn. Volgens publieke organisaties, zoals scholen, welzijnswerk, zorgorganisaties, culturele instellingen en sportverenigingen, zijn die er wel. Banen als buurt- of schoolconciërge, gebouwen- en terreinbeheer, administratieve ondersteuning, wijkbeheer, wijkonderhoud en toezichthouden concurreren niet met banen in de vrije sector, dus van verdringing hoeft geen sprake te zijn. De bijstandsgerechtigden die zijn gesproken, zien zo’n basisbaan ook wel zitten. Wel blijkt er een soort maximum aan het aantal in te zetten uren te zijn. Dat ligt rond de 20 uur in de week. Langer werken is door allerlei belemmeringen niet mogelijk, hetgeen wel begrijpelijk is, want anders zat men niet langdurig in de uitkering. De kosten zijn nog wel een punt. Een baan op het niveau minimumloon met enige begeleiding kost ongeveer € 28.000,- per jaar. Maar daar staat een bezuiniging van gemiddeld ongeveer € 14.000,- per jaar op de uitkering tegenover en de opbrengst in de vorm van geproduceerde arbeid. In Amsterdam en Den Haag zijn ze al aan het experimenteren en inmiddels heeft Amsterdam een maatschappelijke kosten-baten analyse uitgevoerd. De uitkomst is interessant namelijk dat tegen € 1 aan kosten opbrengsten van € 1,20 staan. Die opbrengsten bestaan vooral uit de toegenomen levenskwaliteit van de medewerker en een verbeterde leefomgeving.

Volgens ons is de maatschappelijke kosten-baten analyse bovendien nog gunstiger dan uit de A’damse berekening blijkt. Bij de berekening van de kosten van een basisbaan wordt er namelijk aan voorbij gegaan dat mensen die aangewezen zijn op een basisbaan ook blijvend onderdeel uitmaken van volledige overheidsbescherming op het sociaal minimumniveau. Mensen met een basisbaan zullen bij ziekte, arbeidsongeschiktheid of werkloosheid vanzelf tijdelijk of blijvend terugvallen op de bijstandsuitkering en dus geen recht hebben op ZW-, WW- of WIA-uitkering. Dat betekent dat de gemeente hier eigenlijk ook geen afdracht, dus geen werkgeverslasten voor zouden hoeven te betalen, want in feite is die afdracht impliciet al betaald door de bijstandsuitkering. Maar helaas moet dat volgens onze huidige sociale wetgeving wel, met als gevolg een hoge extra kostenpost voor gemeenten die basisbanen willen invoeren.

Wat zich in feite voordoet bij basisbanen voor mensen met een onoverbrugbare afstand tot de arbeidsmarkt is het ontstaan van een parallelle arbeidsmarkt met eigen kenmerken.

De komende periode gaan we proberen voorstellen te doen bij de staatssecretaris om binnen de Participatiewet de mogelijkheid aan gemeenten te bieden basisbanen te financieren conform de kenmerken van zo’n parallelle arbeidsmarkt. Dan zullen de extra kosten voor gemeenten die basisbanen willen invoeren veel lager zijn dan volgens de huidige regelgeving.
Lukt dit onverhoopt niet, dan kunnen de gemeenten Groningen en Assen de landelijke overheid verzoeken om experimenteerruimte om op lokaal niveau de parallelle arbeidsmarkt vorm te geven. Wij in het Noorden zijn er in ieder geval klaar voor.

Louis Polstra & Kees Mosselman

{{'ShareCounter_Share_Label' | i18n}}:
{{'LastModified_Dateformat' | i18n}} {{vm.blogItem.ModifiedDate | date:'longDate'}}

{{'BlogWidgetController_Title' | i18n}}

{{'BlogWidgetController_By' | i18n}} {{profileData.DisplayNameWithAcademicDegree}}