Privacy bij Participatiewet en social return

Begin 2017 zijn wij (Ilona Pijper en Ruth Welleweerd) begonnen met afstuderen bij het lectoraat Juridische Aspecten van de Arbeidsmarkt. Onze onderzoeken maken deel uit van het RAAK-MKB project MKB@Work dat wordt uitgevoerd onder leiding van dr.mr. P.A.T. Oden. Onze onderzoeken richten zich op de privacywetgeving en op mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.

In het ene onderzoek stond de vraag centraal of MKB'ers zelf in de systemen kunnen kijken om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt te selecteren, het andere onderzoek richtte zich op de controle door gemeenten van de verplichtingen van MKB-bedrijven in het kader van social return, de voorwaarde in aanbestedingen om werk(ervarings)plekken te creëren voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Hieronder zal eerst kort worden ingegaan op de huidige privacywetgeving, daaropvolgend worden kort de resultaten van de twee onderzoeken beschreven en wat van daaruit de mogelijkheden zijn binnen de kaders van de privacywetgeving. Als laatste komen de veranderingen die de nieuwe privacywetgeving met zich mee brengt aan bod.


Gegevensverwerking van persoonsgegevens

De privacywetgeving is bedoeld om persoonsgegevens te beschermen. Onder persoonsgegevens wordt verstaan: gegevens die informatie bevatten over een persoon, waarbij de gegevens ertoe leiden dat de persoon identificeerbaar is. Denk aan woonplaats, telefoonnummer, geslacht en BSN. Deze gegevens kunnen vervolgens worden verwerkt, dit is gegevensverwerking. Denk hierbij aan het raadplegen, ontvangen en gebruiken van persoonsgegevens. 


Wet bescherming persoonsgegevens

De voorwaarden die de Wet Bescherming persoonsgegevens (Wbp) stelt zijn onderverdeeld in het verwerken van algemene persoonsgegevens (naam, adres) en bijzondere persoonsgegevens (ras, godsdienst, medische informatie). Het verwerken van persoonsgegevens brengt een aantal regels met zich mee. Hierbij kan er onder andere gedacht worden aan: 

  • Het doel van de gegevensverwerking moet duidelijk zijn voordat er gegevens verwerkt worden (doelbinding). 
  • De gegevensverwerking moet gerechtvaardigd zijn. Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer de toestemming uitdrukkelijk is verleend door de persoon waarvan de gegevens verwerkt worden.
  • De verwerking moet plaatsvinden binnen de bewaartermijn. 

Wanneer een persoon persoonsgegevens verwerkt, moet hij niet alleen rekening houden met bovenstaande regels. Ook moet hij met een aantal verplichtingen rekening houden zoals de meldingsplicht, informatieplicht en meldplicht datalekken. De meldingsplicht brengt mee dat als de gegevens van een persoon worden verwerkt, de persoon, die met deze gegevens werkt, dit moet melden bij de toezichthouder (Autoriteit Persoonsgegevens). De informatieplicht houdt in dat degene die de informatie verwerkt de persoon waarvan de gegevens worden verwerkt op de hoogte moet stellen van de verwerking van zijn/haar gegevens. Wanneer een van deze regels en verplichtingen overtreden wordt kan dit een boete tot gevolg hebben. 


Raadplegen 'bakken' van gemeente en UWV door het MKB 

In dit afstudeeronderzoek is onderzocht wat, binnen de kaders van de privacywetgeving, voor MKB'ers de mogelijkheden zijn om systemen van gemeenten en UWV in te kijken om mensen te selecteren die ingezet kunnen worden ten behoeve van de Participatiewet en social return. Deze vraag kwam voort uit het vooronderzoek voor het project MKB@Work. Hieruit bleek dat het MKB wel werkplekken creëert voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, maar dat gemeenten en UWV kandidaten niet tijdig aanleveren en/of dat kandidaten niet over de juiste capaciteiten beschikken. Daarbij gaven MKB'ers aan dat zij zelf meer regie wilden hebben bij het selecteren van de kandidaten, door bijvoorbeeld in de 'bakken' (systemen) van gemeenten en UWV te kijken. 


In het kader van het onderzoek zijn zeven MKB'ers geïnterviewd en medewerkers van gemeenten en UWV. De gegevens die de MKB'ers over het algemeen interessant vinden om te weten bij het selecteren van kandidaten zijn: leeftijd, werkervaring, opleiding, competenties, beperkingen, aanpassing werkplek, motivatie en wil van de kandidaat en affiniteit met de sector. Ook blijkt dat de MKB'ers niet uitgesproken zijn over dat zij in een systeem willen kijken voor de selectie van kandidaten. Het lijkt de MKB'ers interessant, maar niet noodzakelijk. Voor hen is het belangrijk dat er naar hun wensen wordt geluisterd op het gebied van communicatie en matching van de kandidaten. Hierbij gaat het om de communicatie over verwachtingen en mogelijkheden tussen de MKB'ers en gemeenten en/of UWV en de verwachtingen tussen MKB'er en kandidaat. Daarnaast vinden de MKB'ers het ook prettig dat de selectie voor hun wordt gedaan, wel moet dit aansluiten op hun wensen.

Uit het onderzoek blijkt verder dat de privacywetgeving wel mogelijkheden biedt om een systeem op te zetten dat grotendeels voldoet aan de wensen van de MKB'ers. Dit systeem zal dan geanonimiseerde gegevens moeten bevatten, omdat op basis van het huidige doel en de grond voor verwerking van de persoonsgegevens van de kandidaten, de gegevens niet zomaar openbaar in een systeem mogen staan. Ook moet erop worden gelet dat er geen medische gegevens worden verstrekt aan de MKB'ers, dit zijn bijzondere persoonsgegevens en de verstrekking daarvan is volgens de privacywetgeving niet toegestaan. 


Het inzien van gegevens ten behoeve van de selectie van kandidaten in de huidige informatiesystemen van gemeenten en UWV door MKB'ers is op dit moment niet mogelijk, gezien de hoeveelheid gegevens die daarin wordt geregistreerd. Wanneer MKB'ers hierin zouden kijken wordt er in strijd gehandeld met de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit, dat betekent dat er te veel informatie wordt ingezien door de MKB'ers die niet nodig is voor de matching van een kandidaat. Daarnaast registreren de gemeente en het UWV ook gevoelige (bijzondere) persoonsgegevens, die de MKB'ers niet mogen inzien. Wanneer MKB'ers toch in de systemen willen kijken, zullen er veel gegevens afgeschermd moeten worden.

Inmiddels is de Kandidatenverkenner ontwikkeld. Dit is een systeem waarmee MKB'ers op basis van de weergegeven informatie eventueel kandidaten zouden kunnen selecteren. In de interviews gaven MKB'ers hier echter niet de voorkeur aan. Uit de interviews blijkt dat zij het van belang vinden om de communicatie met gemeenten en UWV te verbeteren. De aansluiting tussen de MKB'ers en gemeenten en UWV moet volgens hen verbeterd worden om tot een goede match te komen.


Waarborging privacy in het kader van social return in aanbestedingen 

In dit afstudeeronderzoek is onderzocht welke mogelijkheden de privacywetgeving biedt aan gemeenten bij de handhaving van afspraken met ondernemers in het kader van social return in aanbestedingen. Social return is een instrument dat zich richt op mensen met een afstand tot arbeidsmarkt, die zonder ondersteuning niet aan het werk komen. Dit zijn bijvoorbeeld mensen in de bijstand, mensen met een beperking, maar ook BBL-scholieren of Hbo-studenten.

Uit het onderzoek blijkt dat het belangrijk is voor gemeenten om de voorwaarden uit de Wbp in acht te nemen, namelijk de bovengenoemde meldingsplicht, doelbinding en informatieplicht. Gemeenten die social return toepassen willen controleren op welke projecten uitkeringsgerechtigden worden ingezet.

Uit het onderzoek blijkt dat zij die controle kunnen toepassen door een verklaring te hanteren, die de uitkeringsgerechtigde kan ondertekenen. In deze verklaring wordt aangegeven welke persoonsgegevens verwerkt worden, hoe de verwerking plaatsvindt, wie deze gegevens gebruikt, voor welke doeleinden deze gegevens gebruikt worden, hoe de toestemming ingetrokken kan worden en in de verklaring kan goedkeuring worden gevraagd voor het overleggen van de gegevens aan de gemeente en het gebruiken van deze gegevens. Verder kunnen gemeenten de gegevensverwerking melden bij de toezichthouder (AP) of FG. Door deze verklaring te hanteren en de gegevensverwerking te melden, kunnen gemeenten de afspraken zonder schending van de privacywetgeving controleren.

 
Toekomst 

Op 25 mei 2018 zal de Europese Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) de Wbp vervangen. Deze verordenring zal in heel Europa gaan gelden als privacywetgeving. Onderstaand wordt kort ingegaan op een paar veranderingen die deze nieuwe verordening met zich mee brengt. 


Overheidsorganen, zoals gemeenten en UWV zijn verplicht om een FG aan te stellen. Een tweede verandering is dat de meldingsplicht gegevensverwerking wordt gewijzigd in documentatieplicht. Dat houdt in dat elke gegevensverwerking moet worden bijgehouden. Daarbij moet de organisatie inzicht kunnen geven in de gegevensverwerkingen aan de toezichthouder (Autoriteit Persoonsgegevens). Tot slot wordt de omvang van de informatieplicht uitgebreid. Er moet aan de persoon waarvan de gegevens worden verwerkt onder andere uitgelegd worden wat zijn of haar rechten zijn, wat de bewaartermijn is van de gegevens, wat het doel is voor de verwerking en dat er een klacht ingediend kan worden. Het niet naleven van de regels kan in de AVG tot hoge boetes lijden die kunnen oplopen tot 20 miljoen euro.

Tot slot
De privacywetgeving is een belangrijk aspect voor zowel overheidsinstanties als MKB. In de praktijk blijkt dat hier in organisaties vaak geen prioriteit aan wordt gegeven. Met de komst van de AVG kan dit grotere gevolgen hebben en is het van belang om serieus met de wetgeving aan de slag te gaan. Toch biedt de privacywetgeving ruimte om de gegevens van personen te verwerken, met uiteraard inachtneming van de regels. De nieuwe AVG biedt volop mogelijkheden voor nieuw onderzoek door het lectoraat Juridische Aspecten van de Arbeidsmarkt. Bijvoorbeeld over de mogelijkheden die de AVG biedt bij de handhaving van de afspraken met ondernemers in het kader van social return in aanbestedingen.


Geschreven door: Ilona Pijper en Ruth Welleweerd

{{'ShareCounter_Share_Label' | i18n}}:
{{'LastModified_Dateformat' | i18n}} {{vm.blogItem.ModifiedDate | date:'longDate'}}

{{'BlogWidgetController_Title' | i18n}}

{{'BlogWidgetController_By' | i18n}} {{profileData.DisplayNameWithAcademicDegree}}