Moderne Muziek

​Voorafgaand aan het interview spraken oud-dean Harrie van de Elsen en Pieter Sijpersma, voorzitter van de Stichting Vrienden, over Harrie's passie voor moderne muziek. 

{{'ShareCounter_Share_Label' | i18n}}:
{{'ShareCounter_Share_Label' | i18n}}:

Opeens spert hij zijn ogen. 'Adès,' zegt hij. 'Thomas Adès!' Harrie van den Elsen heeft net een exposé gegeven over de situatie die zich in de eerste helft van de twintigste eeuw binnen de klassieke muziek heeft ontwikkeld. De atonale muziek heeft een bres tussen componist en publiek geslagen. Komt het ooit nog weer goed, was de vraag. Ja, was het antwoord. Er zijn tekenen die wijzen op een keer ten goede. En dan: 'Adès!'

Feit is dat slechts een klein deel van het publiek bereid is te luisteren naar muziek die tegenwoordig wordt gemaakt. Voor de meesten is de klassieke muziek van nu soms onbegrijpelijk of zelfs lelijk. Geen vertrouwde melodie, geen harmonie, geen eenheid. Rare dissonanten, tapijten van klank, en soms geluiden die ronduit onaangenaam zijn. Maar toch. Soms duikt er opeens muziek op waarbij je je oren spitst of muziek die ronduit prachtig is als je jezelf de tijd hebt gegund het te leren begrijpen. Thomas Adès is zo'n componist.

Van den Elsen: 'Ik ben pas een jaar of drie geleden voor de bijl gegaan. Ik heb nu kaartjes gekocht voor zijn volgende première in Brussel, in januari.' Vóór de pauze komen twee recente werken tot klinken, vertelt hij, met de toondichter zelf op de bok. 'Hij is ook een briljante dirigent,' zegt Van den Elsen, 'en ook een briljante pianist. Hij is een van de namen die zullen overblijven uit dit tijdperk, daar ben ik van overtuigd.'

Enthousiast gaat hij verder. 'Het is een eigen stem. In Engeland zeggen ze: we hebben Purcell gehad - Händel telt natuurlijk niet want dat is eigenlijk een Duitser -, dan krijgen we Elgar, dan Britten, en nummertje vier is Thomas Adès. Ze slaan Walton, Holst, Vaughn Williams, Birtwistle over. Dit is een hele grote dus! Zijn muziek is complex, getuigt van een grote muzikaliteit, en loopt over van de ideeën. Ik begon met zijn doorbraakwerk Asyla, dat –ie schreef voor Rattle toen die nog in Birmingham was; dat was een sensatie. Toen ging Rattle naar Berlijn en heeft de Berliner na een opname op CD Adès een opdracht gegeven speciaal voor de Berliner. Ik heb die partituur ook thuis. Inmiddels ken ik dat hele oeuvre. Ik ben er totaal door gefascineerd.'

Muziek voor musici

Harrie van den Elsen is een muzikale intellectueel. Beeldend beschrijft hij hoe de klassieke muziek in Wagner en Strauss een welhaast natuurlijk einde leek te vinden. Steeds complexer, steeds grotere orkesten, totdat de rek er helemaal uit was. De reactie was onder meer de strenge Tweede Weense School. Docerend: 'De materiaalontwikkeling sinds het Gregoriaans is tot dat moment volkomen logisch. Dat wil zeggen: je hebt daar nog geen tonica, maar een finalis, een toon waar de rest omheen zweefde. Die is bij Monteverdi geland tot een tonica, en die tonica is dominant gebleven tot en met Wagner, Mahler, Strauss, Schönberg. Het elastiek van de tonaliteit werd tot het uiterste opgerekt. Zoals die toen werd gebouwd, met al die chromatiek, met al die grote orkesten en.... het klapte gewoon uit elkaar. Dat is een enorm breukpunt geworden in de muziek, maar ook in de relatie tussen muziek en luisteraar. En we zitten nog steeds in de herstelfase. Dat is hoe ik het zie. 

De klassieke muziek is te ver afgedreven van melodie, harmonie, van het grote publiek, het is muziek voor musici. Het is te zeer een specialisme geworden, met name in de jaren '50 en '60, met Boulez, Stockhausen en dat soort mannen. Nee, Strawinski hoorde daar niet bij, dat was een witte raaf, van meet af aan; die is overal dwars doorheen gevaren op zijn eigen kompas. Hij is uiteindelijk ook atonaal gaan componeren, maar Strawinski heeft er altijd zoveel eigen stijl en karakter aan weten te geven dat ook die werken nog wel publiek hadden en hebben. Pas in de jaren '60 en '70 is heel langzaam ontspanning weer gekomen: misschien mag een tonica toch wel en zijn er andere manieren om.... en dan krijg je de minimal music - die ook heel erg is geëvolueerd: Adams maakt tegenwoordig gewoon klassieke muziek, Adès ook, maar wel weer in een briljante combi: hij maakt absolute avant-garde en tegelijkertijd zit in die muziek ook iets waardoor je ook als je niet een ervaren luisteraar bent, als je het niet per se mooi wilt vinden...., d'r zit iets aantrekkelijks in, dat is echt, weet je....' Hij zoekt naar woorden. 'Mozart heeft iets waardoor je altijd meteen gefasst bent en volgens mij is dat wat muziek, kunst überhaupt nodig heeft. Het mag best heel complex, gelaagd, ingewikkeld, onbegrijpelijk zijn, maar als het niet dít (knipt met de vingers) ergens heeft, haak je nooit aan. Volgens mij hebben componisten nu langzamerhand manieren gevonden waardoor luisteraars aanhaken, hoe complex het misschien hier en daar ook is. Want Adès is waanzinnig complex. 

Complex versus gecompliceerd

De Amerikaanse musicoloog Taruskin maakt echter een interessant verschil tussen complex en gecompliceerd. Goede muziek is in ieder geval complex, want anders gaat ze geen leven mee.  Als ze te eenvoudig is, zie Einaudi, dan ben je er na één keer luisteren al klaar mee en heb je iets van: volgende graag. Dus goede muziek is complex, die is meerlagig, daar krijg je niet meteen de vinger helemaal achter.  Maar goede muziek heeft ook meteen iets waardoor je er toch al door gefascineerd bent. En je hebt misschien een leven lang nodig om het echt te doorgronden. Gecompliceerde muziek is heel ingewikkelde muziek - maar dat zegt totaal niets over de kwaliteit. Mozart is complex, maar niet gecompliceerd. Rachmaninov 3 is moeilijker te spelen dan de Mozart C Dur-sonate, maar die is even complex als Rachmaninov.'


{{'Opbouw_Title' | i18n}}

  • {{item.Title}}
    • {{child.Title}}

  • {{item.Title}}
    • {{child.Title}}

{{'Kernvakken_Title' | i18n}}

  • {{vak.Titel}}

{{'StudieInCijfers_Title' | i18n}}

{{'ShareCounter_Share_Label' | i18n}}:

{{'Contact_Title' | i18n}}

{{'Contact_LabelName' | i18n}} {{vm.name}}
{{'Contact_LabelAddress' | i18n}} {{addressLine}}
{{'Contact_LabelOffice' | i18n}} {{vm.office}}
{{'Contact_LabelAssistant' | i18n}} {{vm.assistantName}} {{vm.assistantName}}
{{'Contact_LabelPhone' | i18n}} {{vm.phone}}
{{'Contact_LabelEmailAddress' | i18n}} {{vm.emailDisplay}}
{{'Contact_LabelWebsite' | i18n}} {{vm.website}}

{{'ThemesWidget_Title' | i18n}}

{{"FocusAreas_Title" | i18n}}

{{'ResearchProject_InfoWidgetTitle' | i18n}}

{{'ThemesWidget_Title' | i18n}}

{{"FocusAreas_Title" | i18n}}

{{'EducationProfile_Title' | i18n}}

{{'EducationProfile_VWO' | i18n}}

{{'EducationProfile_HAVO' | i18n}}

{{'EducationProfile_MBO' | i18n}}

{{'Opleidingen_Title' | i18n}}

{{'Location_Title' | i18n}}

{{'Locations_Title' | i18n}}

{{vm.model[0].Title}}

{{vm.model[0].Street}}
{{vm.model[0].ZipCode}}  {{vm.model[0].City}}

{{'ContactInformation_Title' | i18n}}