Het coronavirus; een familieaangelegenheid!

​Als lector Familiezorg werk ik vanuit de basisgedachte dat ziekte en gezondheid familieaangelegenheden zijn: patiënten, cliënten, bewoners en hun familie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Onder familie verstaan wij diegenen die de patiënt, cliënt of bewoner als familie beschouwt. Het wetenschappelijk kenniskader van familiegerichte verpleegkunde, ofwel ‘Family Nursing’, is enerzijds gebaseerd op het feit dat patiënten, cliënten en bewoners hun familie nodig hebben om gezond te blijven en beter te worden, en anderzijds op het feit dat als iemand in de familie ernstig ziek wordt, dat de hele familie treft.

​Dat ziekte en het voorkómen daarvan een familieaangelegenheid is, openbaart zich in de huidige coronacrisis in de volle breedte en op volle schaal. Indringende berichten overspoelen ons vanuit alle hoeken en vanuit allerlei specifieke (veelal kwetsbare) groepen in onze samenleving.

Patiënten, cliënten en bewoners missen hun familie en naasten

Bewoners in verpleeghuizen missen hun partners en kinderen die niet meer op bezoek mogen komen. Mensen met een verstandelijke beperking die in een instelling wonen raken van slag omdat hun vader, moeder, broers en zussen niet meer op bezoek komen en zij niet kunnen begrijpen waarom dat zo is.

Zeer indrukwekkend en schrijnend zijn de verhalen van patiënten die helemaal alleen heel slecht nieuws moeten verwerken, opgenomen worden op een Intensive Care, en die doodziek afscheid moeten nemen op de afdeling spoedeisende hulp op hoop van zegen dat ze hun naasten weer zullen zien.

Families missen hun dierbare en maken zich zorgen

Bij al deze patiënten, cliënten en bewoners horen families en naasten die hun dierbare missen en zich zorgen maken, zoals ouders en familie van kinderen met een verstandelijke of psychiatrische beperking die hun kind voor langere tijd niet kunnen zien of bezoeken. Zij zijn bang dat hun kind ook ziek wordt en dan bij eventuele triage voor het wel of niet in aanmerking komen voor beademing buiten de boot zal vallen. Of de familie van zeer ernstig zieke, misschien wel stervende patiënten, die hun geliefde niet mogen bezoeken en wellicht in deze stervensfase geen afscheid kunnen nemen.

Families en familie-relaties onder druk

Door deze crisis valt voor veel families die langdurig en intensief zorgen voor een ouder, partner of kind, veel, zo niet alle, ondersteuning weg. Gezinnen met een kind dat intensieve zorg en begeleiding nodig heeft moeten het nu doen zonder begeleiding van buitenaf, het medisch kinderdagverblijf, de dagopvang of het speciale onderwijs, en dus weer voor de volle 24 uur de intensieve zorg voor hun kind op zich nemen. Families die zorgdragen voor een vader, moeder of partner met dementie of andere ernstige aandoening moeten het nu doen zonder dagopvang of dagbesteding. En wat te denken van kwetsbare gezinnen waarbij de kinderen niet meer naar school gaan of überhaupt het huis niet of nauwelijks uit mogen, die daardoor weer volop geconfronteerd worden met hun 'kwetsbaarheden'? Denk bijvoorbeeld aan gezinnen die te maken hebben met verslaving, agressie of huiselijk geweld. Er zijn kinderen van gescheiden 'co-ouders' die na een week bij de ene ouder nu opeens geweigerd worden door de andere ouder omdat deze 'geen tijd' heeft omdat hij of zij thuis moet werken. Al deze families en hun onderlinge relaties komen door de situatie waar ze in terecht zijn gekomen, vaak opnieuw, onder grote druk te staan.

Professionals in de zorg

Zorgverleners, artsen en verpleegkundigen maken een zeer intensieve en wellicht ook zeer traumatische periode door. Een IC verpleegkundige verwoordde bijvoorbeeld: "Veel mensen overlijden zonder dat er familie bij kan zijn, of maar één familielid. Het verdriet dat daarmee gepaard gaat hakt er bij de verpleegkundigen mentaal erg in". Hopelijk kunnen zij rekenen op een familie die hen steunt en troost in deze tijd.

De samenleving van zijn goede kant

Gelukkig zien we nu heel veel mooie initiatieven die laten zien dat inderdaad de meeste mensen deugen. Crises leiden vaak tot mooie, nieuwe en creatieve ideeën; de samenleving als geheel toont zich van zijn goede kant, en er is een groot gevoel van saamhorigheid en gedeeld eigenaarschap. Professionals in de zorg werken dag en nacht, burgers tonen hun dankbaarheid en initiëren acties. Iedereen zet zich in om de wereld zoveel mogelijk door te laten draaien en wie het moeilijk heeft te helpen.

De nasleep

Mijn zorg gaat uit naar de nasleep van deze crisis; hoe gaat het straks verder met al deze mensen, met al deze families, als het virus onder controle is en we de draad van het gewone leven weer op gaan pakken? Mensen zijn flexibel en zullen hun veerkracht moeten tonen en velen zullen ook zeker in staat zijn om deze periode met elkaar te verwerken en de draad weer op te pakken. Maar er zal ook langdurige of zelfs blijvende schade zijn.

Hoe zal het bijvoorbeeld gaan met patiënten en families na een lange periode op een Intensive Care? Uit wetenschappelijk onderzoek weten we dat veel mensen na zo'n lange periode van beademing veel lichamelijke en psychische klachten houden, ook of juist als ze weer thuis zijn. En tegelijkertijd weten we dat het ook met familieleden rondom deze patiënten vaak niet goed gaat; zij hebben meer dan gemiddeld last somberheid, angst en ook symptomen van PTSS.

Daarnaast moeten we letten op families die iemand hebben verloren zonder dat zij afscheid hebben kunnen nemen en zonder dat zij aanwezig konden zijn in de laatste fase van het leven van hun geliefde. Kunnen zij dit verlies verwerken of zal dit leiden tot een veel moeizamere en complexe rouwverwerking?

Hoop

Ondanks deze zorgen heb ik ook hoop! Deze crisis doet ons denk ik, diepgaand realiseren hoe groot en belangrijk de rol van familie rondom patiënten, cliënten en bewoners eigenlijk is. Deze crisis laat eens en te meer zien dat familie de basis is waar we op terugvallen in dit soort moeilijke tijden; patiënten, cliënten en bewoners hebben hun familie heel hard nodig!

Het is mijn hoop en verwachting dat deze bewustwording ons gaat helpen om ook na deze coronacrisis deze samenwerking met en ondersteuning van familie beter vorm te geven. Met gelijkwaardige samenwerking en optimale ondersteuning van families dienen we de patiënt, cliënt of bewoner en zijn familie.

Familiezorg

Hoop is echter niet genoeg! Juist vanwege de verwachte lange en intensieve nasleep voor veel mensen is het van het grootste belang dat verpleegkundigen, die ook in de nazorg een sleutelrol zullen hebben, gefaciliteerd worden om deze families te helpen herstellen. Het kenniskader van familie gerichte verpleegkunde biedt hiervoor hele goede handvatten.

Binnen de programmalijn Familiezorg denken we ondertussen na over wat we als lectoraat kunnen betekenen in de nasleep van de coronacrisis. Er was al het plan om mensen na een IC-opname met familiegesprekken te ondersteunen en onderzoek te doen naar de toegevoegde waarde en effectiviteit daarvan. Dat lijkt nu meer dan ooit relevant. We hopen dit na afloop van deze crisis te kunnen opstarten en te volgen met onderzoek.

Op dit moment is vanzelfsprekend alle inzet gericht op het bestrijden van het coronavirus. Maar de mensen wiens levens worden gered verdienen ook goede nazorg. De nasleep van deze crisis vereist ook dat we verpleegkundigen in staat stellen om families effectief te kunnen ondersteunen. Voor mij maakt deze crisis een ding heel erg duidelijk; ernstig ziek zijn betreft niet alleen de patiënt, ernstig ziek zijn heeft per definitie ook zijn weerslag op familie rondom de patiënt. Dat besef moeten we vasthouden, ook na deze corona crisis. Want dat besef hebben we heel hard nodig om ook na het overwinnen van deze coronacrisis alle grote uitdagingen in de gezondheidszorg aan te kunnen.

Marie Louise Luttik, lector Familiezorg, lectoraat Verpleegkundige Diagnostiek

Benieuwd naar alle coronablogs van onze lectoren? Ga naar www.hanze.nl/coronablogs.

{{'ShareCounter_Share_Label' | i18n}}:
{{'LastModified_Dateformat' | i18n}} {{vm.newsItem.ModifiedDate | date:'longDate'}}

{{'AttachmentsWidget_Title' | i18n}}