Ondervoeding bij ouderen in thuisisolatie

​Kwetsbare ouderen moeten niet alleen worden beschermd tegen het coronavirus, maar ook tegen ondervoeding als gevolg van thuisisolatie. ​Bij ondervoeding neemt de weerstand immers af. Daarom stuurde de Nederlandse Vereniging van Diëtisten (NVD) samen met een aantal deskundigen een brandbrief om meer aandacht voor het behoud van een goede voedingstoestand bij ouderen.

Harriët Jager-Wittenaar, lector Malnutrition and Healthy Ageing was een van de ondertekenaars. We vragen haar om toelichting.

​Hoe komt het dat ouderen die in isolatie zitten, minder eten en drinken?

Daar zijn verschillende oorzaken voor:

  1. Boodschappen doen in de supermarkt kan nu een drempel zijn.
    Zelfs nu er door een aantal supermarkten ouderen-uurtjes zijn ingesteld en sommige supermarkten een ouderen-kassa hebben ingesteld, maken nog niet alle ouderen hier gebruik van. Misschien heeft dit te maken met angst of kan iemand niet goed ter been zijn. Wanneer ouderen een paar weken minder eten dan normaal kunnen ze al gewicht verliezen en dat gaat gepaard met verlies van spiermassa en spierfunctie. We spreken dan van ondervoeding. Terwijl een oudere aan het begin van de corona-crisis misschien nog wel goed de dagelijkse activiteiten kon verrichten, kan het minder eten al in korte tijd resulteren in ondervoeding, waardoor lopen en het zelf boodschappen doen moeilijker wordt.
  2. Bij het bestellen van boodschappen is er niet automatisch aandacht voor de 'tussenmaaltijden'.
    Ouderen zijn vaker afhankelijk van anderen in de voedingsvoorziening, waarbij familie, buren of kennissen de boodschappen halen. De vraag is of ouderen net zoveel boodschappen bestellen als wanneer ze zelf gaan. Ouderen willen anderen vaak niet lastigvallen en zeggen dat het wel goed gaat, terwijl dat niet altijd het geval is.
    Daarnaast hebben ouderen hebben vaak een sneller verzadigingsgevoel en minder eetlust, wat nog minder kan worden nu ouderen in thuisisolatie nog minder bewegen dan gebruikelijk. Extra tussendoortjes zijn nodig om in de behoefte aan energie, eiwitten en vitamines en mineralen te voorzien. Denk daarbij bijvoorbeeld aan eiwitrijke zuivelproducten, zoals kwarktoetjes.
  3. De hele corona-situatie en thuisisolatie heeft impact op de mentale toestand van mensen en dus ook de ouderen.
    De corona-situatie en de thuisisolatie geeft gevoelens van o.a. eenzaamheid, verdriet en angst. Deze emoties hebben een negatieve invloed op de eetlust, waardoor mensen minder gaan eten.
  4. Eten kan worden 'gespaard'.
    Ouderen neigen er soms naar om de beschikbare voorraad eten en drinken zo lang mogelijk op te sparen, door minder te eten dan normaal. 
     

En wat heeft dat voor gevolgen voor hun gezondheid?

Bij bewust eten denken mensen vaak aan vitamines en mineralen. Ouderen hebben naast risico op een te lage inname van onder andere vitamine A, vitamine B6, foliumzuur, vitamine B12, vitamine C, vitamine D, ijzer en jodium ook een risico op een te lage inname van energie (calorieën), eiwit en vocht. Tekorten van deze voedingsstoffen zijn merkbaar in de vorm van vermoeidheid, spiermassa- en spierkrachtverlies of verminderde afweer.

Niet alleen goed eten is belangrijk, ook is het heel belangrijk voldoende te drinken. Ouderen hebben minimaal 1700 ml drinkvocht per dag nodig; dat is ca. 11 tot 14 kopjes per dag! Te weinig drinken heeft gevolgen voor de gezondheid. Uitdroging ligt op de loer en resulteert niet alleen in vermoeidheid, verstopping (obstipatie), maar ook in sterk verhoogde vatbaarheid voor infecties (o.a. urineweginfecties), nierproblemen, hart-vaatproblemen en zelfs de kans op een depressie wordt verhoogd. Door te weinig eten en drinken kan de oudere bovendien in een negatieve spiraal terechtkomen van minder eten, verlies van spiermassa en spierkracht, minder actief worden, minder puf hebben om te koken, minder eten en drinken etc. Ondervoeding zorgt er vervolgens voor dat er meer behoefte aan hulp en zorg ontstaat, de afweerfunctie afneemt en de kans op ziekte wordt vergroot. Ook weten we dat ondervoeding de overleving verlaagt.

 

Hoe kunnen wij helpen, als naasten?

  • Benadruk dat ouderen hun eten en drinken beter niet kunnen 'sparen'.
  • Als je boodschappen haalt, vraag dan niet alleen wat hij/zij wil hebben, maar denk actief mee. Zorg voor voldoende eiwitten (bv. zuivelproducten, vlees, vis, ei, noten, ei), energie (halfvolle en volle producten) en vitamines en mineralen. Niet alleen voor de hoofdmaaltijden, maar juist ook tussendoortjes. Als er voor langere tijd ingekocht moet worden is diepvriesgroente ook een goede optie ter vervanging van verse groente. Informatie over wat ouderen per dag minimaal nodig hebben is te vinden op de website van het Voedingscentrum.
  • Bereid maaltijden. Er kan voor meerdere dagen tegelijk worden gekookt en maaltijden kunnen worden ingevroren. Maak de maaltijden 'rijker' aan eiwit en calorieën, door er bv. geraspte kaas, mozzarella of room extra aan toe te voegen. 
  • Haal vitamine D. Vitamine D is bekend omdat het zorgt voor sterke botten en tanden. Maar vitamine D speelt ook een belangrijke rol bij een goede werking van de spieren en bij de afweer. Zonlicht is de belangrijkste bron van vitamine D. In deze corona-situatie zijn mensen echter minder buiten. De inname van vitamine D via de voeding is voor ouderen niet genoeg en om die reden wordt ouderen sowieso al geadviseerd extra vitamine D te gebruiken. Vitamine D is bij de drogist en supermarkt verkrijgbaar. Let goed op de dosering. Ouderen van 50-69 jaar hebben aanvulling van 10 microgram per dag nodig en ouderen van 70 jaar en ouder 20 microgram per dag.
  • Regel een maaltijdservice. Er zijn verschillende voorzieningen om tegemoet te komen in de kosten voor maaltijden.
  • Ga op zoek naar betrouwbare bronnen voor informatie over voeding en ondervoeding.
  • Herken signalen van ondervoeding bij de oudere, zoals gewichtsverlies, ruimer zittende kleding, horloge dat losser om de pols zit, sneller moe zijn en weinig energie hebben. Bespreek vermoeden van (risico op) ondervoeding met de oudere. Leg uit dat zij/hij hierdoor verder kan verzwakken en dat ondervoeding een negatieve invloed heeft op de kwaliteit van leven. Bespreek bij vermoeden van (risico op) ondervoeding met de oudere dat overleg met de huisarts en verwijzing naar de diëtist gewenst is.
  • Stimuleer de oudere om beweegoefeningen te doen. Bewegen is belangrijk om spiermassa te behouden en heeft bovendien een positief mentaal effect. Hiervoor zijn tv-programma's bv. bij MAX behulpzaam. Daarnaast zijn er verschillende voorbeeldfilmpjes op internet en YouTube.
  • Help mee de eenzaamheid van de oudere tegen te gaan door regelmatig contact te houden, op afstand uiteraard. Vanuit Faith Research worden allerlei initiatieven verzameld om kwetsbare mensen te ondersteunen
{{'ShareCounter_Share_Label' | i18n}}:
{{'LastModified_Dateformat' | i18n}} {{vm.newsItem.ModifiedDate | date:'longDate'}}

{{'AttachmentsWidget_Title' | i18n}}