Samen ontwikkelen: meer aandacht voor EMB

Binnen opleidingen krijgen studenten nog weinig mee over mensen met een ernstige meervoudige beperking (EMB). Het Comeniusproject Samen Ontwikkelen van Hanze en de Academische Werkplaats EMB wil daar verandering in brengen. Gedragswetenschapper en projectleider Annelies Overwijk ziet dat studenten door samen te werken met professionals, naasten en andere studenten niet alleen meer leren over deze doelgroep, maar ook ontdekken wat zij voor deze mensen en hun gezinnen kunnen betekenen.

Dit is het tweede verhaal van het drieluik Samen Ontwikkelen. In het eerste verhaal kwam de praktijk aan het woord: Samen ontwikkelen: leren van én met elkaar binnen het Comeniusproject | Hanze. In het derde verhaal komt de student aan het woord. In dit verhaal vertelt projectleider Annelies Overwijk waarom het project nodig is en wat ze ermee wil veranderen.

"We merken dat studenten eigenlijk weinig horen over mensen met een ernstige, meervoudige verstandelijke beperking”, vertelt Annelies Overwijk. „Mensen met een licht verstandelijke beperking komen wel aan bod, maar deze doelgroep eigenlijk niet.” Dat is volgens haar jammer, want daardoor komen studenten soms pas tijdens een stage voor het eerst met deze groep in aanraking. „Dan horen we: we wisten eigenlijk helemaal niet dat we ook met deze mensen kunnen werken.”

Met het Comeniusproject Samen Ontwikkelen wil Overwijk daar verandering in brengen. Studenten maken al eerder in hun opleiding kennis met mensen met EMB. Niet alleen om hun kennis te vergroten, maar ook om hun beeld van de doelgroep te veranderen. „Er bestaat nog vaak het beeld dat je bij mensen met EMB niet zoveel kunt doen of bereiken. Terwijl je juist voor deze groep heel veel kunt betekenen.”

Leren vanuit verschillende perspectieven

In kenniscirkels werken studenten van verschillende opleidingen en onderwijsniveaus samen aan een vraagstuk uit de praktijk. Studenten gingen aan de slag met een vraag van een gezin met een kind met EMB. Ze kregen begeleiding van docenten en gingen ook bij het gezin langs. Een voorbeeld was de vraag hoe een snoezelruimte kon worden ingericht.

Juist de combinatie van verschillende perspectieven maakt de aanpak waardevol, ziet Overwijk. „Mbo-studenten brengen vaak praktische kennis mee, bijvoorbeeld vanuit stages. Een wo-student kijkt meer vanuit de theorie. En hbo-studenten brengen zowel praktijk- als theoretische kennis mee. Maar het hangt natuurlijk ook af van de ervaring die iemand al heeft.”

In de kenniscirkel kwamen verschillende beroepsrollen samen, zoals orthopedagogiek, ergotherapie, Social Work en Maatschappelijke Zorg. Ook studenten uit bijvoorbeeld fysiotherapie, logopedie, verpleegkunde, voeding en diëtetiek, mondzorgkunde en toegepaste psychologie kunnen aansluiten.

Juist doordat de groep klein is, kun je nauw samenwerken. „In één kenniscirkel waren vier studenten en twee docenten.” Tijdens gastlessen is bovendien ruimte voor onderwerpen die niet altijd gemakkelijk ter sprake komen. Zo vertelde een moeder over haar overleden kind. „Dan komen ook kwetsbare onderwerpen aan bod. Studenten kunnen daar vragen over stellen en er echt over nadenken.”

Die persoonlijke verhalen kunnen veel losmaken. „Een moeder vertelde bijvoorbeeld wat een ergotherapeut voor haar gezin had betekend en hoe lang die betrokken was geweest. Een student die zelf ergotherapeut was, dacht toen: dat zou ik kunnen zijn. Dat kan ik betekenen voor zo’n gezin.”

Niet alles leren, wel leren hoe je kennis vindt

De eerste kenniscirkel laat volgens Overwijk zien dat studenten enthousiast zijn over de aanpak. Tegelijkertijd liep het project tegen praktische beperkingen aan. Studenten zouden bijvoorbeeld graag langer aan een vraagstuk werken, maar binnen de opleiding was ruimte gedurende slechts één blok en niet gedurende een heel semester.

Die beperking raakt aan een bredere vraag: hoe geef je in de al volle opleidingen aandacht aan alle verschillende doelgroepen waarmee toekomstige professionals te maken krijgen? „Je kunt studenten niet alles aanbieden en ze kunnen ook niet alles leren”, zegt Overwijk.

Daarom is volgens haar een onderzoekende houding minstens zo belangrijk. „Als studenten weten hoe ze kennis kunnen vinden, helpt dat hen op de werkvloer. Stel dat ze bij een zorginstelling komen en bij een groep mensen met EMB terechtkomen en denken: jeetje, wat is dit? Dan is het belangrijk dat ze weten: ik weet hier misschien nog weinig van, maar ik weet wel hoe ik me erin kan verdiepen.”

Studenten leren zo niet alleen over EMB, maar ontwikkelen vaardigheden die ze ook voor andere doelgroepen en vraagstukken kunnen gebruiken. „Je kunt niet alles over iedere doelgroep leren tijdens je opleiding. Maar als je de juiste onderzoeksvaardigheden hebt, kun je het jezelf wel aanleren. En precies daar zijn de kenniscirkels ook voor bedoeld”

Van kennismaken naar structurele aandacht

Het project loopt nog tot juli 2027. Voor Overwijk is het nu al deels geslaagd. „Als ik de studenten hoor praten over wat het hen heeft opgeleverd en wat ze hebben geleerd, dan is het voor mij al geslaagd.” Tegelijkertijd wil ze verder. „Het zou mooi zijn als dit echt onderdeel blijft van de curricula. Dat we ieder jaar studenten kunnen laten kennismaken met deze groep en tegelijkertijd onderzoeksvaardigheden meegeven die ze ook voor andere dingen kunnen gebruiken.” Die borging wil ze niet alleen binnen de Hanze realiseren. „Ik wil dit op mbo-, hbo- en universitair niveau proberen te krijgen.” Ook kennis delen buiten de regio hoort daarbij. De kennisclips die binnen een eerder project zijn ontwikkeld, worden bijvoorbeeld breder beschikbaar gemaakt via het open leermiddelen platform Edusources. Daarnaast wil het team de aanpak en opbrengsten publiceren en onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om de kenniscirkels ook voor studenten van andere onderwijsinstellingen toegankelijk te maken. Dat is bijvoorbeeld al het geval voor de minor Healthy Ageing bij een verstandelijke beperking | Hanze via Kies op Maat.

Uiteindelijk gaat het Overwijk om meer dan het onderwijs alleen. „Ik hoop dat meer studenten ervoor kiezen om met deze groep te gaan werken en dat ze, als ze op de werkvloer komen, niet meer afhaken omdat de doelgroep voor hen onbekend is.”

Dat kan volgens haar ook veel betekenen voor mensen met EMB en hun naasten. „Ik hoop dat zij merken dat een professional al wat kennis heeft en zich verder wil verdiepen. En dat de beeldvorming over deze groep realistischer wordt en professionals beter weten wat ze voor deze mensen kunnen betekenen.”

De ambitie van Samen Ontwikkelen reikt daarmee verder dan meer aandacht voor EMB in het onderwijs. Het project wil toekomstige professionals ook leren om nieuwsgierig te blijven, kennis te vinden en vanuit verschillende perspectieven naar een vraagstuk te kijken.

Lees hier deel 1 uit het drieluik Samen Ontwikkelen