Nieuwe handreiking zet gezin centraal in detentie

In Nederland groeien jaarlijks ongeveer 28.000 kinderen op met een ouder in detentie. Onderzoek laat zien dat ouderlijke detentie grote en vaak langdurige gevolgen kan hebben voor de ontwikkeling en het welzijn van kinderen. Tegelijkertijd biedt detentie kansen om te werken aan herstel, gezinsrelaties en succesvolle re-integratie. De Handreiking Gezinsgericht werken in detentie worden gevangenisprofessionals geholpen om tijdens detentie actief te werken aan herstel, veiligheid en perspectief voor gezinnen.

Binnen de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) is de aandacht voor ouderschap en gezin de afgelopen jaren toegenomen. Hoewel er op verschillende locaties veelbelovende initiatieven bestaan, ontbrak het tot nu toe aan een landelijke, samenhangende aanpak. De handreiking voorziet in deze behoefte en draagt bij aan een herstelgerichte detentie waarin het sociale netwerk van ouders in detentie wordt versterkt.

Investeren in kinderen, ouders en samenleving

Gezinsgericht werken betekent dat tijdens detentie bewust aandacht is voor de rol van de ouder, de relatie met het gezin en de veiligheid en het welzijn van kinderen. Het gaat niet om één losse activiteit, maar om een samenhangende aanpak die is verweven in het dagelijkse werk binnen de gevangenis. De handreiking is een praktisch document voor professionals binnen de gevangenis, zoals medewerkers van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) en hun samenwerkingspartners. Het helpt hen om meer oog te hebben voor het gezin van iemand in detentie, en vooral voor de kinderen.

De aanpak heeft vier doelen: het verminderen van de negatieve impact van ouderlijke detentie op kinderen, het herstellen en versterken van de ouderschapsrol en gezinsbanden, het bevorderen van re-integratie en het terugdringen van recidive, en het doorbreken van patronen van intergenerationele overdracht van crimineel gedrag.

Wat hebben gezinnen en de samenleving hieraan?

Een gezinsgerichte aanpak draagt bij aan:

• Kinderen: minder stress en onzekerheid, passend en veilig contact met hun ouder en betere ontwikkelkansen.
• Ouders in detentie: ondersteuning bij het invullen van hun ouderschapsrol, versterking van gezinsrelaties en een betere voorbereiding op terugkeer in de samenleving.
• De samenleving: mensen die na detentie sterker zijn verbonden met hun gezin en sociale netwerk, hebben minder kans om opnieuw de fout in te gaan, wat bijdraagt aan een veiligere samenleving.

Vier pijlers van gezinsgericht werken in detentie

1. Faciliteiten, activiteiten en ondersteuning
   Kindvriendelijke bezoekruimtes, betekenisvol gezinscontact en passende ondersteuning voor ouders in detentie en hun gezinnen, in samenwerking met ketenpartners.
2. Verankering in het Detentie- en Re-integratieproces
   Structurele aandacht voor ouderschap en gezin tijdens detentie, met concrete doelen en acties binnen het re-integratiedomein sociaal netwerk.
3. Bewustwording en deskundigheidsbevordering
   Investeren in kennis, vaardigheden en bewustwording van DJI-professionals om gezinsrelaties te versterken en veiligheidsrisico’s tijdig te signaleren.
4. Borging
   Duurzame verankering van gezinsgericht werken in beleid, werkprocessen en kwaliteitsstructuren op lokaal en landelijk niveau.

Ontwikkeld met en voor de praktijk

De handreiking is gebaseerd op praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek binnen penitentiaire inrichtingen (PI’s) en ontwikkeld in samenwerking met PI Almelo, PI Leeuwarden, PI Veenhuizen en JC Zaanstad. In totaal zijn meer dan 100 interviews afgenomen met DJI-professionals, directieleden, ketenpartners, beleidsmedewerkers, ouders in detentie, verzorgers uit gezinnen en kinderen. Vervolgens is de handreiking samen met mensen uit het werkveld verder doorontwikkeld. Het resultaat is een breed gedragen en praktisch toepasbare handreiking met een concreet stappenplan voor implementatie.

Volgende stap

Met deze handreiking ligt er een stevige basis voor verdere ontwikkeling van een landelijke visie op gezinsgericht werken in detentie. Door structureel te investeren in gezinnen tijdens detentie worden negatieve gevolgen voor kinderen beperkt, re-integratie bevorderd en recidive teruggedrongen. Dat draagt bij aan mentaal gezondere gezinnen en een veiligere samenleving.

Download hier de handreiking