Hoe (ondernemerschaps)onderwijs beter kan aansluiten bij iedere student

  • Nieuws

Gepubliceerd

"Het is door interactie dat we groeien." Met die ene zin vat Jeroen Loef, adviseur ondernemerschapsonderwijs en binnenkort associate lector Ondernemen in Verandering aan de Hanze, de kern van zijn promotieonderzoek samen. Binnenkort promoveert hij op een onderzoek naar effectieve ondersteuning bij de ontwikkeling van een ondernemende mindset. Daarbij onderzocht hij hoe ondernemerschapsonderwijs beter kan aansluiten bij verschillende typen studenten. Zijn belangrijkste conclusie: succesvolle begeleiding draait niet om één ideale aanpak, maar om het vermogen ondersteuning af te stemmen op de persoon tegenover je.

Dezelfde aanpak, verschillende reacties

De aanleiding voor het onderzoek ontstond al jaren geleden in de klas. Door grote studentenaantallen zag Jeroen Loef steeds duidelijker hoe verschillend studenten reageerden op dezelfde docent en dezelfde onderwijsactiviteiten. Sommige studenten waardeerden bijvoorbeeld een informele, humoristische docent. Anderen ervoeren dat juist als een teken dat ze niet serieus werden genomen. "De ene student denkt: hij maakt het toegankelijk door er een grapje van te maken. Een andere student denkt juist: hij neemt me niet serieus”, vertelt Jeroen Loef.  

Ik wilde de interactie tussen student en docent op een zinvolle manier zichtbaar en meetbaar maken

Daarnaast zag Jeroen Loef dat sommige studenten met uitstekende ideeën voor een eigen bedrijf toch afhaakten in het onderwijs. Dat riep een fundamentele vraag op: lag dat aan de studenten, of aan de manier waarop het onderwijs was ingericht? Die observatie leidde uiteindelijk tot de onderzoeksvraag van zijn proefschrift. "Mijn nieuwsgierigheid richtte zich op de interactie tussen student en docent", vertelt Jeroen Loef. "Ik wilde begrijpen hoe studenten hun onderwijs ervaren, wat docenten daarin doen en hoe dat proces van ontwikkeling verloopt. De onderzoekstaal had ik toen nog niet, maar ik wist wel dat ik die interactie op een zinvolle manier zichtbaar en meetbaar wilde maken."

Een ondernemende mindset

Volgens Jeroen Loef is ondernemerschap veel meer dan alleen een startup. "Ondernemers zijn mensen die iets willen toevoegen. Dat kan een bedrijf zijn, maar ook een maatschappelijk initiatief, vrijwilligerswerk of een oplossing voor een probleem in hun omgeving.” Voor Jeroen Loef draait een ondernemende mindset daarom niet uitsluitend om ondernemerschap in economische zin. "Een ondernemende mindset is kunnen én willen handelen in onzekerheid”, volgens Jeroen. Dat maakt de uitkomsten van zijn onderzoek relevant voor veel meer dan alleen ondernemerschapsonderwijs. Het gaat ook over studenten die maatschappelijke vraagstukken willen aanpakken, nieuwe initiatieven starten of buiten de gebaande paden durven denken.

Vijf profielen van ondernemende studenten

Voor zijn onderzoek verzamelde Jeroen Loef data van meer dan 800 studenten uit verschillende hogescholen. Op basis daarvan identificeerde hij vijf terugkerende profielen van ondernemende mindsets. Deze profielen verschillen in de mate waarin studenten bepaalde vaardigheden bezitten en bereid zijn om initiatief te nemen:

  • De visionaire risiconemer: Die wil heel graag, maar kan het nog niet zo goed. 
  • De systemische uitvoerder: die kan heel goed, maar wil niet. 
  • De adaptieve opportunist zit daar precies tussenin.
  • De pragmatische innovator heeft er vooral baat bij: vertel me wat ik moet doen.
  • De veerkrachtige pionier zegt: ik ga wel, ik doe het wel op mijn manier. 

Belangrijk daarbij is dat deze profielen geen vaste labels zijn. "Je hebt niet altijd dezelfde mindset. Je humeur, de situatie waarin je zit of iets waar je heel gepassioneerd over bent: dat heeft allemaal invloed", legt Jeroen Loef uit. Toch bieden de profielen volgens Jeroen Loef een belangrijk hulpmiddel voor docenten. Ze maken inzichtelijk waarom studenten verschillend reageren op dezelfde begeleiding.

Een receptenboekje voor docenten

De studenten uit het onderzoek hielden vervolgens gedurende tien weken een dagboek bij. Daarin beschreven zij welke acties docenten ondernamen en hoe zij die ervoeren. De analyses leverden een verrassend concreet resultaat op: het Adaptive Entrepreneurial Development Framework (AEDF), een hulpmiddel dat docenten helpt om hun begeleiding beter af te stemmen op verschillende studentprofielen.  "Wat eruit kwam, was echt een receptenboekje per profiel", vertelt Jeroen Loef enthousiast. "Iets wat bij de één werkt, werkt niet automatisch voor de hele groep. Bij sommige studenten werkt duidelijke instructie goed. Andere studenten hebben juist meer aan reflectieve vragen of feedback. Wat voor de ene student motiverend werkt, kan een ander juist ontmoedigen.” Volgens Jeroen Loef verklaart dat ook waarom onderwijsinterventies soms tegenstrijdige resultaten opleveren. Het succes van een aanpak hangt mede af van de studenten die ermee werken.
Het bijzondere aan het framework is dat het niet voorschrijft wat een docent precies moet doen. Het biedt juist handvatten om bewust keuzes te maken, afhankelijk van de situatie en de student. Jeroen Loef: “Zeker als er bepaalde dingen gebeuren in de ontwikkeling, kan iemand op een gegeven moment een ander profiel ervaren. Ik wilde een methode ontwikkelen waarmee docenten hun ondersteuning kunnen aanpassen, zonder dat ze het gevoel krijgen dat ze iets niet goed doen."

Ik pas me aan. Ik luister. Dat is eigenlijk wat ik doe. Ik geef studenten woorden over zichzelf.

Het belang van zelfvertrouwen

De ondertitel van het proefschrift luidt The Gift of Confidence. Niet voor niets staat zelfvertrouwen centraal in het onderzoek. Ondernemend handelen betekent immers dat je stappen zet zonder vooraf te weten wat de uitkomst zal zijn. Dat vraagt vertrouwen in jezelf en vertrouwen vanuit je omgeving.
Een van de meest betekenisvolle momenten tijdens het onderzoek vond plaats bij een presentatie voor studenten van het Noorderpoort. Toen een docent vroeg waarom studenten zo aandachtig naar Jeroen luisterden, kwam het antwoord direct van een van de studenten: "Omdat hij het over ons heeft."
Voor Jeroen Loef vat die opmerking perfect samen waar zijn onderzoek over gaat. "Ik vertel  studenten niet wat ze moeten doen. Ik pas me aan. Ik luister. Dat is eigenlijk wat ik doe. Ik geef ze woorden over zichzelf." Dat inzicht leidde tot een belangrijke conclusie. "Wij hebben misschien jarenlang studenten het gevoel gegeven dat zij het niet konden, terwijl we eigenlijk niet de ondersteuning gaven die zij nodig hadden. Het framework is bedoeld om de ontwikkeling van een student in kaart te brengen. Als je dit als docent toepast, zou je veel effectiever onderwijs kunnen geven. Je opent het proces door het gesprek aan te gaan. Het is een gift of confidence. Niet alleen voor de student, maar ook richting de docent.”

Geen one-size-fits-all

Volgens Jeroen Loef is onderwijs dus geen one-size-fits-all proces. Studenten verschillen van elkaar en vragen om verschillende vormen van ondersteuning.
Voor docenten betekent dat niet dat zij alles moeten kunnen. Wel dat zij bewust leren kijken naar wat een student nodig heeft en daarop inspelen.
Voor onderwijsinstellingen betekent het dat er ruimte moet zijn voor maatwerk, dialoog en persoonlijke ontwikkeling naast meetbare prestaties.
En voor studenten betekent het vooral dat verschillen er mogen zijn. "Het is niet onwelwillendheid bij de studenten”, zegt Jeroen Loef. “Het gaat erom: help mij op een bepaalde manier in de ondersteuning. Of samengevat: Het is door interactie dat we groeien."

Meer weten?

Meer weten over ondernemerschapsonderwijs en het onderzoek van het Centre of Expertise Ondernemen?

Bekijk de pagina van het Centre of Expertise Ondernemen

Thema's

Organisatie

Hoe tevreden ben jij met de informatie op deze pagina?