Twee jaar Professional Doctorate: De ervaringen van Lieke Dalstra

Twee jaar geleden startte de pilot Professional Doctorate (PD), een doctoraatstraject in het hbo. Hoe gaat het nu met de PD’ers van de Hanze? We spreken met Lieke Dalstra, één van de twee PD’ers van het eerste uur. “Ik heb echt het gevoel dat ik in de praktijk van waarde kan zijn.”

Tekst: Jan Willem Kerssies    
 
Het doel van Lieke’s professional doctorate-traject is om met bewoners, professionals en beleidsmakers een substantiële bijdrage te leveren aan een gezonde leefomgeving in de gemeente Eemsdelta. Eén die aanzet tot leefstijlverbetering en uiteindelijk tot gezondheidsverbetering en meer gezonde levensjaren voor de inwoners. Toen de gemeente Eemsdelta aan de slag ging met de Omgevingsvisie, bood dat voor Lieke een goed haakje om het thema gezonde leefomgeving verder te verankeren in gemeentelijk beleid. Het PD-traject is een zoektocht voor Lieke met soms vallen en opstaan. Inmiddels heeft ze het gevoel dat ze in de praktijk van waarde is. Daar is Ruald de Vries, beleidsadviseur bij de gemeente Eemsdelta en één van haar praktijkbegeleiders, het helemaal mee eens. 
 
Waarom heb je gekozen om te starten met een Professional Doctorate?  
Lieke: “Mijn motivatie ontstond vanuit mijn behoefte om meer met de voeten in de klei te staan. Toen ik bij de Hanze aan het werk ging, kwam ik al snel terecht in de rol van docentonderzoeker en coördinator. Hoewel ik die functie interessant en leerzaam vind, merkte ik dat ik de vakinhoudelijke kennis en verdieping soms miste. Ik begeleidde studenten en zag complexe vraagstukken voorbijkomen, maar had zelf te weinig ruimte om mijn expertise verder te ontwikkelen of om echt een inhoudelijke bijdrage te leveren.” 
 
Je noemt het begin van je PD-traject een zoektocht. Waarom? 
Lieke: “Ik had een aanvraag geschreven die bewust breed en ambitieus was, zoals ook van ons werd gevraagd. Toen het traject daadwerkelijk begon, realiseerde ik me hoe groot die opgave eigenlijk was. Er kwamen ook veel verschillende zaken op ons af vanuit het PD-traject en soms voelde dat echt een beetje overweldigend. Ik vroeg me regelmatig af hoe ik meerwaarde kon creëren. Nu, twee jaar later, is dat gevoel omgeslagen. Door mijn rol binnen de Omgevingsvisie is het traject concreet geworden en ik merk dat ik zichtbaar vooruitgang boek. Dat geeft mij veel energie.” 

Je vertelde dat je moest zoeken naar je rol. Waar liep je vooral tegenaan? 
Lieke: “Voor de Omgevingsvisie werken veel partijen samen. Niet alleen de gemeente, maar ook de GGD en andere zorg- en welzijnsorganisaties. Deze mensen hebben allemaal een rol in het geheel en een bepaald mandaat. Ik ben geen medewerker van de gemeente en ook geen professional uit de eerstelijnszorg. Dat zorgt ervoor dat je je soms een beetje een buitenstaander voelt. Je bent onafhankelijk in de zin dat je niet aan één partij verbonden bent, maar tegelijkertijd ben je dat ook weer niet. Want je mailt wel met een emailadres van de Hanze.” 

Hoe heb jij Lieke proberen te ondersteunen?  
Ruald: “De onzekerheid die Lieke ervoer, herkenden wij als praktijkbegeleiders. Maar dat kwam ook door de opzet van het PD-traject. Bepaalde uitgangspunten waarvan je zou verwachten dat ze vooraf helder zouden zijn, bleken in de praktijk nog behoorlijk fluïde. In onze ondersteuning hebben we vooral geprobeerd de zoektocht met haar te delen. Daarnaast hebben we Lieke aangemoedigd om haar eigen pad te bewandelen en vertrouwen te houden dat er gaandeweg meer focus zou ontstaan.” 
 
Hoe zorg jij dat Lieke een bepaald mandaat krijgt binnen het geheel? 
Ruald: “Wanneer we samen aan een opgave werken, vind ik het niet nodig om alles meteen in mandaten of formele bevoegdheden te gieten. In een gemeentelijke organisatie is dat soms een beetje vloeken in de kerk. De afdelingen binnen een gemeente en de diverse samenwerkingspartners hebben soms verschillende belangen, maar uiteindelijk willen we allemaal hetzelfde: Een gezondere leefomgeving voor onze inwoners. Vanuit dat vertrouwen zoek ik de samenwerking op. Ik zorg ervoor dat Lieke door mij en mijn collega’s als voorwaardige collega wordt gezien. Zij is binnen het geheel iemand met waardevolle expertise. Dat wederzijds vertrouwen maakt mandaat uiteindelijk vanzelfsprekend.” 

Wat is je rol binnen bij het ontwikkelen van de Omgevingsvisie? 
Lieke: “Op een gegeven moment ontstond het momentum dat we iets moesten met de Omgevingsvisie. We vroegen ons af hoe gezondheid en participatie hierin verankerd waren. Vanuit mijn expertise en bestaande onderzoeken kwam ik tot het inzicht dat de definitie van gezondheid en gezonde leefomgeving een hele nauwe is. De omschrijving die in eerste instantie opgenomen is in de Omgevingsvisie was vrij smal. Gezondheid is veel meer dan gezond eten en meer bewegen. We voeren hele leuke gesprekken over de definitie van gezondheid. Op een gegeven moment zei de projectregisseur van de Omgevingsvisie: “Ik had het eigenlijk helemaal niet zo goed door dat gezondheid zoveel breder is.” Aspecten als veiligheid, groen en water, ontmoeten, sociale cohesie, milieu, voedselaanbod en toegankelijkheid doen er ook toe. Gezondheid rijkt ook verder dan één afdeling van een gemeente. Het vloeit als het ware door de verschillende afdelingen. De uitdaging is om dit goed in de Omgevingsvisie te krijgen.”   
 
Gaf de bredere blik op gezondheid jullie als gemeente nieuwe inzichten? 
Ruald: “Voor mij waren de inzichten niet nieuw. Wat wel zo is: In de samenwerking met collega’s vanuit andere domeinen was het de afgelopen jaren vaak een uitdaging om gezondheid structureel een plek te geven. En juist daar zit de kracht van Lieke’s bijdrage aan de Omgevingsvisie. Het helpt dat zij gezondheid niet neerzet als een losstaand thema, maar als iets dat verweven is met andere domeinen. Gezondheid draagt positief bij aan thema’s als armoede, leefbaarheid en sociale cohesie. Het werkt twee kanten op. En precies die manier van denken begint nu te landen.”  
 
Wanneer is voor jullie als samenwerkingspartner het PD-traject van Lieke geslaagd? 
Ruald: “Voor mij is het nu al geslaagd. Dat zit hem vooral in het gevoel dat ik er niet alleen voor sta. Ik heb iemand naast mij die mijn struggles begrijpt en die deze vanuit een andere invalshoek kan ondersteunen. Met kennis, nieuwe inzichten en een frisse blik. Bij mij ontbreekt het soms aan tijd en ruimte om alle wetenschappelijke ontwikkelingen bij te houden. Daarom ben ik heel blij dat Lieke daar wel tijd voor heeft. Je ziet dat er beweging komt in het anders kijken naar de definitie gezondheid. Dat is de verdienste van Lieke. Het zou uiteindelijk geweldig zijn als er een wezenlijk onderdeel over een gezonde leefomgeving en inwonerparticipatie wordt opgenomen in de Omgevingsvisie.” 
 
Raad jij andere gemeenten aan om ook een PD’er te begeleiden? 
Ruald: “Ja, honderd procent. Het is heel waardevol om te sparren met een professional die net even wat onafhankelijker naar de materie kijkt. De gesprekken met Lieke helpen mij om scherp te krijgen of we de juiste dingen doen. Binnen een gemeentelijke organisatie gaat alles vaak in een hoog tempo: Er moeten stukken worden geschreven, wettelijke taken worden uitgevoerd en dat volgens vaste stappen. Het risico bestaat dat je daardoor niet meer stilstaat bij de vraag waarom je iets doet. Juist reflectie en nieuwe inzichten maken het PD-traject voor gemeenten waardevol.” 
 
En jij Lieke, zou jij anderen aanraden om te starten met een PD-traject? 
“Hoewel het begin best een zoektocht was, zou ik het absoluut aanraden. Ik heb het gevoel dat ik in de praktijk van waarde ben. Je krijgt de ruimte om je in een onderwerp te verdiepen, om onderzoek te doen en om iets bij te dragen dat verder reikt dan je dagelijkse werk. Dat maakt het voor mij heel waardevol en dat gun ik anderen ook.” 
 
Het PD-traject van Lieke duurt nog twee jaar. De Omgevingsvisie van de gemeente Eemsdelta moet in 2027 gereed zijn.   

Lees ook: Wetsvoorstel: ook hbo-studenten kunnen Doctor worden