‘Kansen voor kinderen, daar draait het allemaal om’

Een gezond, veilig en kansrijk opvoedklimaat voor de jeugd van Noord-Nederland. Het lectoraat Jeugd, Educatie & Samenleving (JES) van de Hanze zet zich daar al 20 jaar voor in. JES slaat een brug tussen onderzoek, praktijk en onderwijs. Hoogste tijd om terug te blikken én vooruit te kijken met twee betrokkenen van het eerste uur.

“Hebben we de betekenis van Jeannette Doornenbal als boegbeeld van ons lectoraat nu goed genoeg uitgelegd”, vraagt Annelies Kassenberg (52), lector Jeugd & Leefomgeving, zich halverwege het interview hardop af. Tonny van den Berg (65) van adviesbureau Tempre, die naast haar zit, denkt van wel: “Jeannette heeft al die jaren fantastisch werk gedaan en het is zo verdrietig dat ze er niet meer is. Maar vlak je eigen verdiensten niet uit, Annelies. Jij bent hier ook al 15 jaar met mooie onderzoeken bezig en hebt naam opgebouwd.” 

Congres in Chicago 

Toen Henk Pijlman in 2004 voorzitter van het College van Bestuur van de Hanze werd, spraken de hogeschool en de gemeente Groningen over een nieuw lectoraat integraal jeugdbeleid. Een jaar later gaf een studiereis in Chicago dat idee een belangrijke impuls. Een delegatie van Vensterschoolprofessionals uit Groningen zag daar hoe onderzoekers direct aan de slag gingen met concrete vragen uit de beroepspraktijk. Die wisselwerking werd vervolgens het centrale uitgangspunt voor het nieuwe Hanze-lectoraat. 

Vier leeropdrachten 

Jeannette Doornenbal ging zich in 2006 als een van de eerste Hanzelectoren bezighouden met praktijkgericht onderzoek. Zij begreep als geen ander wat dat inhield en wist dit in haar lectoraat overtuigend vorm te geven rond integraal jeugdbeleid. Nu 20 jaar later is het onderzoeken door, voor en met mensen om wie het gaat, ouders en kinderen, heel normaal.  

Het lectoraat kent vier leeropdrachten met eigen lectoren: Jeugd & Leefomgeving, Veilig & Gezond Opgroeien, Diversiteit in Leren en Gedrag, en Talig functioneren & Gezond ouder worden. “De thematiek binnen ons lectoraat is door deze opzet enorm verbreed”, zegt Annelies, die verantwoordelijk is voor Jeugd & Leefomgeving. Maar voor iedereen geldt dat de praktijk leidend is. “We doen geen onderzoek naar dingen waar het werkveld niet op zit te wachten.” 

Scan voor kindcentra 

Om goed te begrijpen wat er in de beroepspraktijk leeft, brengt Tonny met haar adviesbureau Tempre expertise en een groot netwerk in. Samen met onderzoekers van de Hogeschool van Amsterdam, Hogeschool KPZ en Zuyd Hogeschool werkten Annelies en Tonny recent aan een scan voor kindcentra die betrokkenen in opvang, onderwijs en zorg een helder beeld geeft. “Het is een mooi instrument dat nu in heel Nederland te downloaden is. Naar zo’n ‘thermometer’ was erg veel vraag”, vertellen ze trots. 

1100 Brugfunctionarissen  

Een ander voorbeeld is de zogenoemde Brugfunctionaris. In Groningen draaide begin 2011 een pilot voor deze functie die kinderen in achterstandswijken helpt om zich onbelemmerd te ontwikkelen. Annelies: “Wij deden het eerste evaluatieonderzoek. Tien jaar later staat de meerwaarde vast en is er vanuit het ministerie een subsidie gekomen om steeds meer brugfunctionarissen aan te stellen. Het zijn er inmiddels landelijk 1100 en via Nij Begun komen er in het Noorden nog 146 bij. Zij geven geen les, maar ondersteunen de kinderen en ouders door laagdrempelig in gesprek te gaan, randvoorwaarden te creëren, zodat kinderen mee kunnen doen. Want kansen voor kinderen, daar draait het allemaal om.” 

Bedacht aan de bestuurstafel  

Verliep in die 20 jaar alles altijd volgens plan? Nee, roepen ze in koor. Het werkt bijvoorbeeld niet als de vraag aan de bestuurstafel is bedacht en professionals vervolgens zeggen: ‘wie zit hier nou op te wachten?’. Daarom wordt elke nieuwe onderzoeksvraag tegenwoordig samen met beroepskrachten opgesteld. Eerst moet er antwoord komen op de vraag: wat heeft de praktijk hieraan? 

Toekomst voor JES 

Wensen voor de toekomst hebben ze zeker. Tonny: “Ik hoop dat de praktijk een nóg meer onderzoekende houding krijgt en bijvoorbeeld zelf belt met het lectoraat met een vraag als: Hé, zou je dat eens voor ons kunnen onderzoeken?” Annelies: “In verbinding blijven met de praktijk én met de kinderen waar het om gaat. Niet vóór, maar mét de jeugd. Daarbij gun ik ons een gezonde dosis eigenwijsheid door zonder omwegen of bureaucratie te kiezen voor een eigen koers.” 

Jeannette Doornenbal 

Dr. Jeannette Doornenbal (1954-2021) was een bevlogen pedagoog en van 2006 tot 2021 verbonden aan de Hanze als lector Integraal Jeugdbeleid dat later de naam Jeugd, Educatie & Samenleving kreeg. Ze was voorzitter van het wetenschapsteam van PACT voor Kindcentra, dat zich inzet voor een ontwikkelomgeving voor kinderen van 0 tot 12 jaar. Ieder kind telt mee, doet mee en leert, ongeacht herkomst, mogelijkheden en beperkingen. Ze ontving in 2020 de Hanzepenning voor haar verdiensten en na haar overlijden is tweejaarlijks de Jeannette Doornenbalprijs ingesteld voor projecten die bijdragen aan een inclusief en tolerant opvoedklimaat.