Gedrags­vaardigheden zijn geen bijvangst

Op vrijdag werk ik met jongeren die niet meer naar school gaan. Sem heeft het echt geprobeerd. Meedoen met voetballen en geen ruzie maken. Maar als ze hem blijven uitdagen en zijn familie beledigen, dan moet hij wel reageren – zo ervaart hij dat zelf. De leerkracht belt om te vertellen dat het weer is misgegaan met Sem op het schoolplein.

Blog: Remo Mombarg, lector Bewegingsonderwijs en Jeugdsport

Sem en school zijn voorlopig geen goede match. Sem krijgt het alleen niet voor elkaar en de school lukt het niet om een omgeving te bieden waarin Sem kan groeien. Gevolg: Sem mag voorlopig niet meer naar school.  En elke keer denk ik hetzelfde: dit hadden we veel eerder moeten oppakken.

Wat hier gebeurt, wordt vaak weggezet als ‘probleemgedrag’. Te boos, te impulsief, te weinig zelfcontrole. Maar wie iets langer kijkt, ziet iets anders: een jongen die prima mee kan, maar vastloopt op gedragsvaardigheden die in schoolsystemen en sportcontexten stilzwijgend worden verondersteld. Zoals samenwerken, omgaan met emoties, weten wanneer je stopt. Weten hoe je reageert als je wordt geraakt – letterlijk of figuurlijk.

In ons werk in sport en bewegingsonderwijs zien we dit dagelijks. Succesvol meedoen draait al lang niet meer alleen om rennen, gooien of scoren. Het draait minstens zo veel om hoe je samen speelt. En precies daar wringt het.

Gedragsvaardigheden vragen expliciete aandacht

Gedragsvaardigheden ontwikkelen zich niet vanzelf. Ze vragen om expliciete aandacht, net als motorische vaardigheden. Toch worden ze vaak impliciet gelaten: “Dat leren ze wel.” Of erger: “Dat is geen taak van de school.” Maar als dat zo was, zaten jongeren als Sem nu niet thuis.

Het bewegingsonderwijs is bij uitstek de plek waar deze vaardigheden zichtbaar zijn en geoefend kunnen worden. Spel roept emoties op. Sport dwingt tot afstemmen. Winnen en verliezen leggen gedrag genadeloos bloot. Juist daarom is dit een krachtige leeromgeving, mits we daar voldoende aandacht aan besteden - nu.

In het praktijkartikel ‘Gedragsvaardigheden in sportsituaties: samen leren sporten’ laten we zien hoe een talentkrachtige benadering hierbij kan helpen.

Regie, veiligheid en voorbeeldgedrag

Wat vraagt dat van leerkrachten en trainers? Allereerst: regie durven geven. Kinderen laten reflecteren op hun eigen gedrag. Ruimte bieden om te experimenteren – ook als dat soms schuurt. Tegelijk vraagt het om structuur en voorspelbaarheid. Gedragsvaardigheden leer je alleen in een veilige context, waar fouten maken mag en waar het leerdoel helder is.

En misschien wel het belangrijkste: het vraagt voorbeeldgedrag. Je kunt geen rust vragen als je zelf langs de lijn staat te schreeuwen. Je kunt geen respect eisen als je leerlingen voortdurend vergelijkt. Kinderen leren wat ze zien. Effectief leerkrachtgedrag zit dan ook niet in ‘meer corrigeren’, maar in beter afstemmen. In scaffolding: het bieden van nét genoeg ondersteuning, die je stap voor stap afbouwt. In het expliciet benoemen en waarderen van gewenst gedrag. Niet alleen na afloop, maar midden in de actie.

Wat als we eerder waren begonnen?

Als ik Sem zie, vraag ik me af: wat als we in groep 5 al hadden geoefend met emotieregulatie in spelsituaties? Wat als iemand hem had geleerd hoe je spanning herkent voordat hij ontploft? Wat als sport niet alleen een plek was geweest om te presteren, maar ook om te leren samenleven?

Dan was de school misschien wél een match geweest. Of in elk geval geen strijdtoneel.

Gedragsvaardigheden zijn geen zachte extra’s, maar voorwaarden om mee te kunnen doen – in sport, op school en uiteindelijk in de samenleving. De vraag is niet of we hier iets mee moeten, maar wanneer we beginnen. En misschien is de echte vraag wel: Welke gedragsvaardigheid heb jij vandaag bewust aangeleerd – of juist laten liggen?

Ben je vakleerkracht in de stad Groningen en wil je deze uitdaging samen aangaan, of heb je mooie voorbeelden van hoe het wél kan? Ik hoor het graag van je!

Lees hier het artikel ‘Gedragsvaardigheden in sportsituaties: samen leren sporten’ op edusources

De blogs komen voort uit onze Curious Minds community op edusources – hét platform voor open leermiddelen. Hier brengen we acht jaar onderzoek samen tot een duurzame bron van kennis en inspiratie, voortgekomen uit intensieve samenwerking tussen onderzoekers en onderwijsprofessionals.

Ga naar de Curious Minds-community