Van biomarker tot toepassing: Hanze verbindt onderzoek, technologie en zorg

Hoe kunnen snelle diagnostiek, sensoren en digitale gezondheidsdata bijdragen aan betere zorg, slimmere zorgprocessen en effectieve preventie? De onderzoeksgroep Point of Care Technology (POCT) van de Hanze verbindt kennis, technologie en praktijk om die mogelijkheden te onderzoeken en te vertalen naar werkbare innovaties. Samen met ziekenhuizen, zorginstellingen, bedrijven en andere partners werken de onderzoekers aan oplossingen die aansluiten op de behoeften van patiënten, burgers en zorgprofessionals. Senior-onderzoekers Margot de Looff en Talko Dijkhuis geven tekst en uitleg.

Point of Care Technology (POCT) maakt het mogelijk om snel en dicht bij de mens informatie over de gezondheid te verzamelen. Denk aan bloedsuikermetingen, bloedgasanalyses en urinetesten, maar ook aan wearables, sensoren en digitale gegevens over beweging, slaap, functioneren en gedrag. Deze technologieën bieden kansen om gezondheidsveranderingen eerder te signaleren, diagnoses te ondersteunen en behandelingen te te personaliseren.

‘De waarde van POCT reikt daarmee verder dan diagnostiek alleen’, zegt Margot. ‘In de cure kan snelle, betrouwbare informatie bijdragen aan klinische besluitvorming en behandelkeuzes. In de care kunnen meetgegevens helpen om veranderingen in de gezondheid of zorgbehoefte tijdig te herkennen en ondersteuning beter te organiseren. In de preventie bieden biomarkers, sensoren en digitale gegevens mogelijkheden om risico’s eerder in beeld te krijgen en mensen te ondersteunen bij het behouden van hun gezondheid.’ Dat is relevant, zo vervolgt ze, voor een zorgsysteem dat onder druk staat door een groeiende zorgvraag, personeelstekorten en de noodzaak om zorg toegankelijk en betaalbaar te houden. ‘De uitdaging is om technologie zo in te zetten dat deze daadwerkelijk iets oplevert’.

Meerdere expertises

De POCT-onderzoeksgroep werkt op het snijvlak van technologie, gezondheid en toepassing in de praktijk. Negen lectoraten werken vanuit verschillende disciplines samen. Onderzoekers verbinden kennis over biomarkers, sensoren en data-analyse met onder meer verpleegkunde, technologie, gedrag, organisatie en implementatie. ‘Die multidisciplinaire samenwerking maakt het mogelijk om vraagstukken vanuit de hele innovatieketen te benaderen’, vertelt Margot. ‘Welke biomarker is relevant voor een bepaalde zorgvraag? Hoe kan deze betrouwbaar worden gemeten? Welke aanvullende gegevens zijn nodig om de uitkomsten goed te interpreteren? En hoe vertaal je die inzichten naar een toepassing die aansluit op bestaande zorgprocessen?’

Hoe de aanpak eruitziet blijkt uit verschillende projecten waarin de onderzoeksgroep met partners werkt aan toepassingen voor cure, care en preventie. Zo wordt samen met Nij Smellinghe en het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) onderzoek gedaan naar biomarkers voor veerkracht bij prehabilitatie. ‘Prehabilitatie richt zich op het verbeteren van de conditie en voorbereiding van patiënten voorafgaand aan een operatie’, legt Margot uit. ‘De centrale vraag is hoe POCT kan bijdragen aan een betere inschatting van de individuele veerkracht van patiënten. Betrouwbare meetgegevens kunnen helpen om patiënten gerichter te begeleiden en de voorbereiding op een operatie beter af te stemmen op hun persoonlijke situatie.’

Dagelijkse praktijk

'Ook buiten het ziekenhuis liggen kansen’, vult Talko aan. ‘Binnen het VITAAL-project werken we met drie regionale mkb-ondernemingen aan een digitale preventietool voor werknemers.

Biomedische, fysiologische en psychologische gegevens worden gecombineerd met onder meer informatie uit wearables. Het doel is om patronen en mogelijke gezondheidsrisico’s eerder te herkennen en werknemers en werkgevers te ondersteunen met gepersonaliseerde inzichten en adviezen. Daarbij staat niet één meetwaarde centraal, maar juist de combinatie van verschillende factoren die samen een completer beeld van vitaliteit kunnen geven.’

In de ouderenzorg onderzoekt Hanze samen met de Technologie & Zorg Academie (TZA), het programma Health Noord en de Innovatiewerkplaats Digital Society Hub hoe alarmdata in verpleeghuizen beter kunnen worden benut. Talko: ‘Wat vertellen de hoeveelheid en aard van alarmen over de zorgbehoefte? Kunnen gegevens helpen om werkprocessen te verbeteren en de werkdruk te verminderen? En hoe voorkom je dat technologie juist leidt tot extra handelingen of onnodige meldingen? De uitdaging is om die gegevens te vertalen naar inzichten die bijdragen aan betere zorg en een werkbare dagelijkse praktijk.’

Kennis en samenwerking

De projecten laten zien hoe breed het POCT-onderzoeksveld is: van biologische processen rond een operatie tot preventie op de werkvloer en het gebruik van digitale gegevens in de ouderenzorg. Toch delen ze een belangrijk uitgangspunt: technologie krijgt pas waarde wanneer de uitkomsten betrouwbaar zijn en daadwerkelijk kunnen worden benut. Talko: ‘Een sensor kan technisch goed functioneren, maar toch onvoldoende aansluiten op de praktijk. Een meetwaarde kan interessant zijn, als het duidelijk is welke beslissing eraan verbonden moet worden. En een toepassing kan meerwaarde bieden, maar moet in te passen zijn in bestaande systemen, verantwoordelijkheden en werkprocessen.’

De stap van onderzoek naar toepassing vraagt dus om meer dan een betrouwbare meetmethode of bruikbare gegevens. Het gaat er ook om dat professionals de resultaten goed kunnen interpreteren, weten hoe ze moeten handelen en de nieuwe werkwijze kunnen inpassen in hun dagelijkse praktijk. Daarom verbindt de Hanze naast onderzoek ook kennis over innovatie en veranderkunde aan praktijkervaring. Zo wordt niet alleen gewerkt aan technologische vernieuwing, maar ook aan de kennis, samenwerking en organisatorische voorwaarden die nodig zijn om innovaties duurzaam in de praktijk te brengen.

Heeft jouw organisatie een vraagstuk rond diagnostiek, biomarkers, sensoren, gezondheidsdata of de toepassing van digitale technologie in cure, care of preventie? De POCT-onderzoeksgroep denkt graag mee over een passende onderzoeksaanpak en samenwerking.

Tekst: Henk Dilling