Het wad zichtbaar maken

Wie over de Waddenzee uitkijkt, ziet vooral rust. Water dat komt en gaat, droogvallende zandplaten en in de verte misschien een groep vogels. Maar wat daar écht gebeurt, de dynamiek van het getij, de beweging van dieren, veranderingen in temperatuur, geluid en biodiversiteit, blijft grotendeels verborgen. Met het innovatieve project WADsensor & WADsphere wil het bedrijf Shoreline Productions dat veranderen. Samen met regionale partners, waaronder het Innovation Center Connected Solutions (ICCS) van de Hanze.

Technologie, natuur en innovatie komen samen

Door slimme sensoren midden in het waddengebied te plaatsen en de verzamelde data live zichtbaar te maken in interactieve bezoekersinstallaties, wordt het onzichtbare zichtbaar. Niet alleen voor onderzoekers, maar juist ook voor het grote publiek. Tegelijkertijd laat het project zien hoe technologische innovatie, regionale samenwerking en de inzet van studenten hand in hand kunnen gaan. 

Het wad beleven zonder het te verstoren

Philippe Tammes van Shoreline Productions kent het waddengebied als geen ander. Met zijn bedrijf werkt hij al jaren aan educatieve projecten rondom de Waddenzee, waaronder films, de website wereldwad.nl en zelfs een Bosatlas van het Wad. Vanuit die ervaring ontstond ook het idee voor WADsensor & WADsphere. “Het ene moment zie je alleen water, zes uur later is het wad volledig drooggevallen. Maar je ziet eigenlijk helemaal niet welke processen daar plaatsvinden. Terwijl daar ongelooflijk veel gebeurt,” zegt Tammes. 

Om die processen zichtbaar te maken, wordt gewerkt aan een netwerk van slimme sensoren: de WADsensor. Deze sensoren meten onder meer waterstand, temperatuur, zoutgehalte, geluid en biodiversiteit. Ook maken ze gebruik van live 360-graden camera’s waarmee bezoekers letterlijk kunnen meekijken in natuurgebieden die niet toegankelijk zijn. De verzamelde data wordt samengebracht in de WADsphere: een interactieve bolvormige installatie in wadden- en natuurcentra, waarin bezoekers de natuur van alle kanten kunnen beleven. 

Een technische uitdaging midden in de natuur

Het idee is ambitieus en brengt flinke uitdagingen met zich mee. De sensoren moeten worden geplaatst op afgelegen plekken zonder stroomvoorziening, zonder kabels en vaak zonder mobiele dekking. Tammes: “De sensoren staan midden in natuurgebieden waar je niet zomaar iets neerzet. Je hebt te maken met vergunningen, stroomvoorziening én de vraag hoe je al die enorme hoeveelheden data draadloos verstuurt.” Juist daar kwam Innovation Center Connected Solutions (ICCS) van de Hanze in beeld.

ICCS als verbinder in innovatie

Voor ICCS sluit het project naadloos aan bij waar het innovatiecentrum en haar partners zich voor willen inzetten. Business Developer Michiel de Leeuw vertelt: “Het doel van ICCS is om bedrijven in de regio te helpen innoveren op onderdelen waar draadloze communicatietechnologie essentieel is. Het WADsensor-concept past daar perfect bij: grote hoeveelheden data versturen in een complexe omgeving met weinig tot geen infrastructuur.” 

ICCS brengt Shoreline Productions in contact met telecombedrijven, sensorontwikkelaars, data- en videotechnologiepartners én ecologische adviesbureaus uit Noord-Nederland. De Leeuw: “We zijn niet alleen kennispartner, maar ook een ’connectpartij’ in Noord-Nederland. We brengen de juiste mensen bij elkaar.” 

Afhankelijk van de locatie wordt gekeken naar mobiele netwerken, point-to-point verbindingen of satelliettechnologie. “Juist op plekken zonder dekking krijgen we de kans om te experimenteren met nieuwe oplossingen,” zegt De Leeuw. “En tegelijkertijd bouwen we dit project echt regionaal op.”  
Die regionale verankering was voor Shoreline Productions een bewuste keuze. “Het project moet niet voor ons zijn, maar voor het waddengebied zelf”, benadrukt Tammes. 

Studenten als kritische meedenkers 

Een belangrijk onderdeel van het project is de betrokkenheid van studenten van de Hanze, via de minor Ondernemen met Techniek. De studenten onderzoeken onder andere welke natuurcentra buiten de traditionele waddencentra mogelijk interesse hebben in een WADsphere, zoals It Fryske Gea, Het Groninger Landschap en Landschap Noord-Holland. 

Daarbij kijken ze naar publieksbehoeften en haalbaarheid, en ontwikkelen en valideren ze een businessmodel. Zij benaderen die centra actief en toetsen aannames door met medewerkers en bezoekers in gesprek te gaan. Volgens studenten Tom Vrieling en Martijn Jacobs maakt juist die aanpak deze opdracht anders dan eerdere praktijkopdrachten. “Normaal los je een probleem op voor een bedrijf, maar nu werken we mee aan de lancering van een echt product”, vertelt Tom. “Het voelt alsof je een startup aan het bouwen bent.” De sterke focus op testen, valideren en de praktijk in gaan, in plaats van vooral theorie toepassen, maakt het project voor beide studenten extra interessant. “Jongeren betrekken bij dit soort projecten is cruciaal”, zegt Tammes. “Het gaat om de volgende generatie. Laat hen vrij denken en kom met ideeën waar wij zelf nog niet aan hebben gedacht.” Volgens De Leeuw zorgt die studenteninbreng voor verfrissende dynamiek. “Je krijgt ongezouten feedback. Studenten stellen ook vragen die je dwingen om uit te zoomen: hoe ziet dit concept eruit over vijf of tien jaar?” 

Iconisch innovatieproject

Zowel De Leeuw als Tammes zien veel potentie in het concept. De Leeuw: “Het zou prachtig zijn als dit een iconisch innovatieproject wordt waarmee Noord-Nederland zich op de kaart zet als koploper in ecologische digitalisering.” Tammes ziet WADsensor & WADsphere uiteindelijk als een project voor het hele UNESCO Werelderfgoedgebied, dat zich uitstrekt van Nederland tot Denemarken. “In Nederland denken we vaak dat het wad ophoudt bij Schiermonnikoog, maar het loopt door tot Esbjerg in Denemarken. Het is één groot systeem. De vogels die hier foerageren, komen uit West-Afrika. Eigenlijk zou zo’n WADsensor daar ook moeten staan. En in Spanje. Dan begin je echt te begrijpen hoe alles met elkaar verbonden is. Als dat besef komt, dan zijn we denk ik goed geslaagd.” 

Learning communities: samen leren en veranderen

Mira Bloemen-Bekx is lector Regionaal Innovatie Vermogen aan de Hanze en tevens voorzitter van de stuurgroep van ICCS. “Veel projecten zijn gericht zijn op transities,” vertelt Bloemen-Bekx “We gaan er daarbij vaak vanuit dat bedrijven in staat zijn om met een transitie zoals bijvoorbeeld digitale transformatie aan de slag te gaan. Maar in de praktijk zien we dat er best veel bedrijven zijn die moeite hebben met innoveren.”  

Veel ondernemers zijn namelijk vooral bezig met de dagelijkse praktijk: klanten, leveranciers, zorgen dat alles morgen weer draait. Juist daardoor is het moeilijk om ook aandacht te houden voor innovatie op de langere termijn. “Ondernemers zeggen vaak:’ ik weet niet goed waar ik moet beginnen. Of: ik ben ook maar alleen’. Dan helpt het enorm om met anderen op te trekken die in dezelfde situatie zitten.  Ze hebben een stok achter de deur nodig. En vooral een omgeving waarin ze samen leren veranderen”, zegt Bloemen-Bekx.

In learning communities en communities of practice ziet Bloemen-Bekx voor ICCS daarom een belangrijke volgende stap. Ondernemers die écht werk willen maken van digitale transformatie, en dus hun manier van werken duurzaam willen veranderen, worden daarin samengebracht met andere ondernemers die voor dezelfde uitdaging staan. Zo werken zij niet alleen inhoudelijk aan het thema digitale transformatie, maar leren ze ook van elkaar, delen ze ervaringen en helpen elkaar om innovatie een structureel en succesvol onderdeel te maken van hun bedrijf.”  

Ook samen aan de slag met innovatie? 

Wil je als ondernemer ook werk maken van digitale transformatie en innovatie binnen je bedrijf en ben je geïnteresseerd om deel te nemen aan een learning community/community of practice?eem vrijblijvend contact op met Michiel de Leeuw van ICCS of Mira Bloemen-Bekx om de mogelijkheden te bespreken.