Restorative spaces: Luwteplekken en herstel in de stedelijke openbare ruimte

Onderzoeksproject

De Raad voor Volksgezondheid en Samenleving spreekt van een ‘hypernerveuze samenleving’: een samenleving waarin steeds meer mensen te maken krijgen met stress, mentale belasting en overprikkeling. Tegelijkertijd wonen steeds meer mensen in steden, waar de druk op de ruimte verder toeneemt door verdichting. Dit roept de vraag op welke rol de stedelijke leefomgeving kan spelen in het ondersteunen van mentaal welzijn.

Binnen de omgevingspsychologie is veel onderzoek gedaan naar zogenoemde restorative environments: omgevingen die bijdragen aan herstel van stress en mentale vermoeidheid. Dit onderzoeksveld richt zich vooral op natuurlijke en parkachtige omgevingen. Veel minder bekend is hoe en onder welke omstandigheden de gebouwde stad zelf restorative kwaliteiten kan bieden. Dit promotieonderzoek richt zich daarom op luwteplekken: kleinschalige stedelijke ruimtes waar mensen rust, beschutting, overzicht of een tijdelijke afstand tot de stedelijke dynamiek kunnen ervaren. Denk aan hofjes, binnentuinen, beschutte pleinen en andere tussenruimtes in de stad. Het onderzoek verkent hoe ruimtelijke, zintuiglijke en sociale kenmerken van deze plekken samenhangen met ervaringen van rust, herstel en alledaagse regulatie.

Link naar artikel: Luwteplekken in een hypernerveuze samenleving — Rooilijn

Dit promotieonderzoek heeft tot doel te onderzoeken hoe kleinschalige stedelijke ruimtes in het dagelijks gebruik kunnen functioneren als restorative spaces: plekken waarin, onder bepaalde ruimtelijke, zintuiglijke en sociale condities, ervaringen van mentale rust, herstel en alledaagse regulatie mogelijk worden voor verschillende gebruikers.

Het onderzoek richt zich op kleinschalige, veelal gebouwde tussenruimtes in de stad, zoals hofjes, binnentuinen, beschutte pleinen en interstitiële plekken, die geen expliciete zorg- of natuurfunctie hebben, maar wel betekenisvol kunnen zijn in het dagelijks bewegen, verblijven en oriënteren in de stad.

Door gebruikerservaringen te verbinden met ruimtelijke en zintuiglijke kenmerken beoogt het onderzoek inzicht te krijgen in:

hoe dergelijke plekken door uiteenlopende gebruikers worden ervaren;

welke ruimtelijke, zintuiglijke en sociale condities daarmee samenhangen;

in hoeverre deze inzichten kunnen worden vertaald naar aandachtspunten en handelingsperspectieven voor ontwerp en inrichting van stedelijke ruimte in verdichtende contexten.

De maatschappelijke relevantie van dit onderzoek ligt in het inzicht dat het biedt in hoe alledaagse stedelijke ruimtes kunnen bijdragen aan mentale rust, herstel en veerkracht in het dagelijks leven. In een context van toenemende stedelijke verdichting, zintuiglijke prikkeldruk en mentale belasting richt het onderzoek zich op publiek toegankelijke plekken die vaak over het hoofd worden gezien, maar mogelijk een belangrijke rol spelen in dagelijkse regulatie.

Voor ontwerpers, beleidsmakers en gemeenten biedt het onderzoek onderbouwde inzichten in welke ruimtelijke, zintuiglijke en sociale condities samenhangen met ervaringen van rust en regulatie. Deze inzichten kunnen worden benut bij ontwerp- en inrichtingsvraagstukken in verdichtende stedelijke contexten en helpen om explicieter aandacht te geven aan herstel- en luwtekwaliteiten in de stad.