Geluid en auteursrecht

​In het onderwijs wordt veel gebruikgemaakt van muziek, teksten, film en beeld. Zowel binnen het klaslokaal als daarbuiten. We beluisteren bijvoorbeeld met de klas een radioprogramma dat we hebben opgenomen of een muziekstuk uit een bepaalde periode of in een bepaalde stijl.

{{'ShareCounter_Share_Label' | i18n}}:
{{'ShareCounter_Share_Label' | i18n}}:

    Muziek en naburig recht

    Buma/Stemra houdt zich bezig met auteursrecht en komt op voor de belangen van componisten, tekstdichters en muziekuitgevers, oftewel de bedenkers van muziek.

    De exploitatierechten van de uitvoerende kunstenaars, zoals acteurs, zangers- en zangeressen en muzikanten, worden beschermd door de Wet op de Naburige Rechten. De bescherming lijkt op die van het auteursrecht (daarom spreken we van naburige rechten). Ook producenten van geluidsopnamen en omroeporganisaties worden door deze wet beschermd. Sena houdt zich bezig met het Naburig Recht en komt op voor de belangen van uitvoerende artiesten en producenten (platenmaatschappijen), oftewel de makers van muziek. Iedereen die muziek draait, speelt of vastlegt is 'muziekgebruiker'.

    Om muziek te gebruiken, heb je toestemming nodig van de maker van de muziek, de muziekauteur of -uitgever. Hoe hoog de vergoeding is, hangt onder meer af van het soort muziekgebruik (Buma Stemra).

    Niet in alle gevallen is toestemming nodig voor hergebruik van geluid. Een uitzondering is bijvoorbeeld het afspelen van muziek, als de vertoning deel uitmaakt van het schoolprogramma, zoals het beschreven is in het schoolplan. Dan is het gebruik dus ten behoeve van de directe ondersteuning van het onderwijs en heb je te maken met de onderwijsbeperking.

    Mondelinge voordrachten / interviews
    Ook mondelinge voordrachten zijn auteursrechtelijk beschermd. Bij mondelinge voordrachten kun je denken aan bijvoorbeeld: lezingen, preken, feestredes, conférences, colleges/lessen, getuigenissen en pleidooien, maar ook bijvoorbeeld een interview. Bij een interview is het lastig te bepalen bij wie het auteursrecht ligt. In het ene geval is de interviewer de maker en in het andere uiterste geval is de geïnterviewde de maker. Voor de veiligheid moet je ervan uitgaan dat het auteursrecht gezamenlijk is.

Toestemming nodig?

Niet in alle gevallen is toestemming nodig voor hergebruik. Er zijn wel uitzonderingen, bijvoorbeeld voor het ten gehore brengen van muziek zijn speciale mogelijkheden en regelingen. Als de vertoning deel uitmaakt van het schoolprogramma, zoals het beschreven is in het schoolplan, dan is het gebruik ten behoeve van de directe ondersteuning van het onderwijs.

Kijk bij het overnemen van materiaal, waarvoor toestemming nodig is, altijd onder welke voorwaarden een werk gebruikt mag worden. Als het auteursrecht geregeld is via de Creative Commons kan het zijn dat je vrijer en flexibeler om kan gaan met het auteursrecht

Bronvermelding verplicht

In alle gevallen van overname van geluid (van hergebruik) is bronvermelding auteursrechtelijk verplicht. Het werk mag niet gewijzigd worden. En het werk moet al eerder openbaar zijn gemaakt, een ongepubliceerd werk mag je niet gebruiken.


Citeren

Het is toegestaan om gratis en zonder toestemming van de maker, een fragmentje van muziek, van een mondelingen voordracht of ander geluid over te nemen bij wijze van citaat. Hoe groot dat fragment mag zijn, hangt af van het doel van het citaat. Er is geen harde grens zoals 10 of 30 seconden. Het criterium is of je niet meer overneemt dan nodig. Je moet dan wel voldoen aan een aantal voorwaarden:

  • Je moet de bron vermelden waar het fragment uitkomt.
  • Het citaat moet duidelijk een functie hebben. Het mag bijvoorbeeld gebruikt worden voor een aankondiging, bespreking, kritiek of beoordeling of als ondersteuning van een verhandeling (bijvoorbeeld als verklarend voorbeeld) en mag niet een illustratieve functie hebben omdat het bijvoorbeeld zo'n leuk muziekje is (artikel 15a Auteurswet).
  • Als je een fragment gebruikt mag je het niet aanpassen. Je moet het precies weergeven.
  • De grootte van het citaat moet in verhouding zijn met het doel waarvoor je het gebruikt. Muziekcitaten mogen wanneer ze "in overeenstemming zijn met hetgeen naar de regels van het maatschappelijk verkeer redelijkerwijs geoorloofd is". Daarbij moet je kunnen aantonen dat "aantal en omvang der geciteerde gedeelten door het te bereiken doel zijn gerechtvaardigd". In de meeste gevallen betekent dit dat er hooguit een (zeer) kort fragmentje van een muziekwerk mag worden overgenomen. Een heel liedje laten horen omdat de intro iets bijzonders bevat, mag niet. Die intro laten horen mag dan weer wel.

Muziek en ander geluid laten horen tijdens het onderwijs

Soms gebruik je muziek of bijvoorbeeld een interview met een educatief doel tijdens een les of werkgroep. De muziek of de geluidsopname wordt uitsluitend ten behoeve van het onderwijs gebruikt en maakt deel uit van de les. Het gaat dan om zowel delen van het werk als om gehele audiowerken. In dit geval mag je het gratis gebruiken en heb je geen toestemming nodig.


Muziek tijdens feesten en uitvoeringen
Voor muziek die je als hogeschool laat horen tijdens feesten, uitvoeringen of in de kantine, heeft de school vooraf toestemming nodig van de rechthebbenden. Als je muziek op deze manier gebruikt heeft het niet uitsluitend een educatief doel, maar ook een recreatief doel.

Hoe regel je toestemming?
De Vereniging Buma behartigt de belangen van muziekauteurs (componisten, tekstdichters en muziekuitgevers). De Stichting ter Exploitatie van Naburige Rechten (SENA) behartigt de belangen van de uitvoerende zangers en muzikanten en de producenten. Er zijn voor het hbo geen speciale regelingen. Voor het gebruik van muziek moeten instellingen voor hoger onderwijs een individuele regeling te treffen met Buma/Stemra en SENA.

Wat de kosten zijn voor muziek gebruik verschilt per situatie. Het gaat bijvoorbeeld om de muzieksoort die je wilt opnemen en de grootte van de ruimte waarin de muziek wordt gespeeld.

De Hanzehogeschool Groningen heeft voor een aantal panden een licentie van Buma/Stemra en Sena om in een beperkt aantal ruimten muziek af te spelen, denk daarbij bijvoorbeeld aan de kantines.

Muziek opnemen

Op de Hanzehogeschool Groningen wordt niet alleen geluisterd naar muziek, maar er wordt ook muziek vastgelegd op bijvoorbeeld een cd of dvd. Stichting Stemra behartigt de belangen van de muziekauteurs als het gaat om deze zogenoemde mechanische reproductie.

De Hanzehogeschool moet per project waarbij muziek wordt vastgelegd, toestemming vragen aan Stemra. Het is niet mogelijk om hiervoor een doorlopende overeenkomst te sluiten.

Voor sommige educatieve projecten heeft Stemra een aparte regeling. Als er een productie gemaakt wordt voor een studieproject of een afstudeerproject, binnen de onderwijsinstelling waar de studie uitgevoerd wordt, dan hoeft er geen vergoeding betaald te worden aan Stemra, wanneer je dit laat horen zonder de bedoeling om winst te maken.


Kopiëren voor privégebruik 
Iedereen mag een kopie van bijvoorbeeld een cd maken voor eigen gebruik. Let er wel op dat de kopie uitsluitend voor eigen gebruik moet zijn van degene die deze kopie zelf heeft gemaakt. Er wordt een vergoeding voor deze kopie betaald via de blanco cd of dvd waarop gekopieerd wordt: de Thuiskopievergoeding. Deze wordt door de fabrikant of importeur van deze blanco dragers betaald en doorberekend aan de consument.

Elektronische leeromgeving / Blackboard 
  • Linken mag altijd, linken naar geluidsfragmenten of ander materiaal online is altijd toegestaan!
  • Korte geluidsfragmenten citeren mag ook, zie voor de voorwaarden elders op deze pagina. Je mag delen van audiowerken plaatsen in een elektronische leeromgeving onder de volgende voorwaarden- De vertoning is uitsluitend bedoeld als toelichting bij niet-commercieel onderwijs. Het moet dus aanvullend en niet onderwijs vervangend zijn.
  • De plaatsing moet gebeuren in een besloten omgeving waar alleen studenten toegang hebben.
  • Er moet een redelijke vergoeding worden betaald aan de auteursrechthebbenden.
  • Het afspelen hoeft nu niet fysiek in het leslokaal plaats te vinden. Studenten mogen de werken thuis zien of afspelen.

Compleet audiowerk

Je mag een compleet audiowerk via de elektronische leeromgeving / Blackboard gratis afspelen of vertonen zonder toestemming, onder de volgende voorwaarden:

  • Het afspelen van een audiowerk tijdens een les of werkgroep moet een educatief doel hebben en deel uitmaken van het onderwijsprogramma.
  • Het afspelen moet fysiek in de onderwijsinstelling zelf plaatsvinden.
  • Het afspelen moet zonder winstoogmerk zijn.

 

Het is verboden een kopie van het werk op een elektronische leeromgeving te zetten zodat studenten het thuis kunnen afspelen. Hiervoor moet je in dit geval toestemming voor gebruik moeten vragen.

Of het embedden van materiaal in Blackboard is toegestaan, staat nog ter discussie. Hier is helaas nog geen eenduidig antwoord op te geven. Je kunt dus ook beter gebruik maken van een link naar het materiaal.


Muziekgebruik op internet of bij telefoonverkeer

Als je een website wilt aankleden met muziek moet je contact opnemen met Buma/ Stemra. Muziek kan zorgen voor een juiste sfeer die past bij de identiteit van de organisatie of het onderwerp dat behandeld wordt op de site. Wanneer je muziek digitaal aanbiedt op een site of bijvoorbeeld via een mobiel netwerk, dan heb je daarvoor toestemming nodig van (o.a.) de muziekauteur.

Buma/Stemra regelt voor de makers van muziekwerken die door haar worden vertegenwoordigd een vergoeding voor het gebruik van hun werk. Hoe dit werkt en de juiste formulieren vind je op hun site. Voor het gebruik van muziek als wachtmuziek bij het telefoonverkeer heb je ook toestemming nodig. Ook deze wordt verleend door Buma/Stemra en Sena, zij vragen hier wel een vergoeding voor.


Downloaden

Ook bij digitaal gebruik is de auteurswet van toepassing. Downloaden mag volgens de wet in Nederland, ook als de bron onrechtmatig is. Maar het gebruiken van die download is een andere zaak. Je mag een download zonder meer gebruiken als het om een thuiskopie gaat voor eigen gebruik, maar zodra je deze download wilt verspreiden of op een andere manier wilt gebruiken dan moet je aan de hier boven vermelde voorwaarden voldoen.

Let er extra op dat je alleen materiaal gebruikt dat legaal op internet is gezet. Het is verboden om bijvoorbeeld een download van een muziekstuk te laten horen, dat illegaal via internet is verspreid.


Meer informatie

Vind je je antwoord op jouw vraag niet op de site? Je kunt de vraag ook aan ons stellen, wij zoeken het voor je uit. Mail ons via aip@org.hanze.nl

{{'Opbouw_Title' | i18n}}

  • {{item.Title}}
    • {{child.Title}}

  • {{item.Title}}
    • {{child.Title}}

{{'Kernvakken_Title' | i18n}}

  • {{vak.Titel}}

{{'StudieInCijfers_Title' | i18n}}

{{'ShareCounter_Share_Label' | i18n}}:

{{'Contact_Title' | i18n}}

{{'Contact_LabelName' | i18n}} {{vm.name}}
{{'Contact_LabelAddress' | i18n}} {{addressLine}}
{{'Contact_LabelOffice' | i18n}} {{vm.office}}
{{'Contact_LabelAssistant' | i18n}} {{vm.assistantName}} {{vm.assistantName}}
{{'Contact_LabelPhone' | i18n}} {{vm.phone}}
{{'Contact_LabelEmailAddress' | i18n}} {{vm.emailDisplay}}
{{'Contact_LabelWebsite' | i18n}} {{vm.website}}

{{'ThemesWidget_Title' | i18n}}

{{"FocusAreas_Title" | i18n}}

{{'ResearchProject_InfoWidgetTitle' | i18n}}

{{'ThemesWidget_Title' | i18n}}

{{"FocusAreas_Title" | i18n}}

{{'EducationProfile_Title' | i18n}}

{{'EducationProfile_VWO' | i18n}}

{{'EducationProfile_HAVO' | i18n}}

{{'EducationProfile_MBO' | i18n}}

{{'Opleidingen_Title' | i18n}}

{{'Location_Title' | i18n}}

{{'Locations_Title' | i18n}}

{{vm.model[0].Title}}

{{vm.model[0].Street}}
{{vm.model[0].ZipCode}}  {{vm.model[0].City}}

{{'ContactInformation_Title' | i18n}}