Bladmuziek en auteursrecht

​Muziek of liedteksten zijn beschermd door het auteursrecht. Dat betekent dat in eerste instantie alleen de componist en de tekstdichter bepalen wat er met het werk gebeurt. Auteursrecht geeft hen het alleenrecht om hun werken te verveelvoudigen en openbaar te maken. Op die manier kunnen ze hun werk (laten) exploiteren en daar geld aan verdienen.

{{'ShareCounter_Share_Label' | i18n}}:

Volgens de auteurswet mag je bladmuziek niet kopiëren zonder toestemming van de rechthebbenden. Voor elke vorm van openbaarmaking (publicatie) of verveelvoudiging (kopiëren) heb je dus de voorafgaande toestemming van de betrokken rechthebbenden nodig.

Uitgevers vertegenwoordigen en beschermen de belangen van tekstdichters en componisten. Tekstdichters en componisten krijgen een percentage van de opbrengsten van de verkoop van hun teksten/muziek van de uitgever.

Als een werk is uitgegeven is het lastig om na te gaan wat er met de werken is gebeurd. Wie heeft het gebruikt; wat is er gebruikt; waar is het gebruikt; wanneer is het gebruikt en hoe zijn de werken van de muziekauteurs gebruikt? Daarom zijn er twee organisaties opgericht die dat namens de muziekauteurs doen: Vereniging Buma en Stichting Stemra. In de volksmond heten die twee kortweg Buma/Stemra.

De bladmuziekuitgevers hebben primaire rechten. De grafische reproductierechten (kopiëren en openbaar maken) met betrekking tot de verkoop en verhuur van bladmuziek worden niet door Stemra maar door de bladmuziekuitgevers zelf beheerd.

Stemra beheert de overige rechten; de secundaire rechten. Stemra heeft van aangesloten bladmuziekuitgeverijen toestemming gekregen om licenties te verlenen aan gebruikers van bladmuziek en vergoedingen te incasseren voor het verveelvoudigen en openbaar maken van liedteksten en/of muzieknotaties. Stemra keert de geïncasseerde gelden vervolgens weer uit aan de bladmuziekuitgevers.


Bladmuziek in het onderwijs

Binnen het onderwijs mag veel meer met auteursrechtelijk beschermde werken dan normaal gesproken het geval is. Om muziek buiten de huiselijke kring af te spelen (openbaarmaken) is toestemming nodig van 'de makers van muziek'.
Binnen het onderwijs mag dat ook zonder die toestemming. De vuistregel is: als auteursrechtelijk beschermd werk gebruikt wordt voor onderwijsdoeleinden, vallend in het leerplan, dan mag dit worden gebruikt zonder toestemming of vergoeding, maar wel onder bepaalde voorwaarden.
Voor al het overige gebruik van (blad) muziek, bijvoorbeeld tijdens diploma uitreikingen, feest en/of klassenavonden, is die toestemming wél nodig en moet hiervoor ook een vergoeding worden betaald.


Bladmuziek - readers

Ook bladmuziek (verzamelnaam voor liedteksten en notenschrift) mag je opnemen in een reader. Er wordt hierbij onderscheid gemaakt tussen korte gedeeltes en niet-korte gedeeltes. Het overnemen van korte gedeeltes in readers is geregeld bij de Hanzehogeschool.De voorwaarden hiervoor zijn:

De voorwaarden hiervoor zijn:

  • Een kort gedeelten van een liedtekst bevat maximaal één couplet en één refrein. Al het overige wordt gezien als een niet-kort gedeelte.
  • Een korte overname van notenschrift bevat maximaal vijf notenbalken met een maximum van 20% van het originele werk. 
  • Al het overige wordt gezien als een niet-korte overname.

Als je een niet-kort gedeelte wilt opnemen in een reader moet je hiervoor vooraf toestemming vragen aan Stichting PRO. Het toestemmingsformulier lange overname vind je hier.


Bladmuziek - ideeën

Op een idee kan je geen auteursrecht hebben, dus op een melodietje in je hoofd rust geen auteursrecht. Het moet gaan om een praktische uitwerking.
Maar zodra er iets op papier staat, rust er auteursrecht op. Een compositie hoeft nog niet af te zijn om al auteursrecht te hebben. Kladjes, of een partituur die voor een deel klaar is… op alle stadia (als ze maar origineel en waarneembaar zijn, berust al auteursrecht.


Bladmuziek - kopiëren

Kopiëren voor eigen gebruik is onder bepaalde voorwaarden toegestaan. In de Auteurswet is het kopiëren voor eigen gebruik onder voorwaarden toegestaan. Het gaat dan om reprografisch kopiëren, ofwel het maken van een fotokopie onder een kopieerapparaat of het natekenen van de bladmuziek, of additioneel kopiëren.

Reprografisch Kopiëren

  • Het is toegestaan om als natuurlijk persoon een paar (2 of 3) fotokopieën van klein gedeelte van een partituur of van de partijen van een muziekwerk, en de in die werken opgenomen andere werken te maken. Hiervoor is dus geen toestemming van de rechthebbenden nodig. 
  • Hierbij geldt ook dat dergelijke kopieën alléén gebruikt worden voor eigen oefening, zelfstudie of eigen gebruik; daar valt het gebruik binnen een (muziek-) vereniging/koor niet onder. 
  • De gehele bladmuziek kopiëren is niet toegestaan.
  • Het kopiëren van bladmuziek, zonder commercieel oogmerk en voor eigen oefening, studie of gebruik, op een andere manier dan met een fotokopieerapparaat dus, is toegestaan, mits daarvoor een billijke vergoeding wordt betaald. In Nederland is dat geregeld met heffingen op voorwerpen (cd's, dvd's, harddisks, smartphones) op basis van de Thuiskopieregeling.

Additioneel Kopiëren
In het geval van een muziekvereniging of koor is het uiteraard niet eenvoudig om elke keer voor elk kopietje de rechthebbenden te zoeken en steeds weer toestemming te vragen. Andersom is het voor die rechthebbenden natuurlijk ondoenlijk om in die gevallen regelingen te treffen.
Om die rompslomp voor beide partijen weg te nemen heeft Stemra de regeling Additioneel Kopiëren ontwikkeld. Een efficiënte manier voor een muziekvereniging om aan de wettelijke verplichtingen te voldoen. De regeling Additioneel Kopiëren vindt zijn basis in de Auteurswet. 
De algemene voorwaarden kun je hier lezen.


Bladmuziek - vrij gebruiken

De rechten op teksten en composities gelden tot 70 jaar na de dood van de betreffende tekstdichter en componist. Daarna gaan deze teksten en composities behoren tot het zogenaamde 'publiek domein'. Iedereen mag er vrijelijk over beschikken, d.w.z. het werk overschrijven vanuit de bron, uitgeven en uitvoeren.

Kopiëren van een bestaande uitgave van een werk uit het publiek domein blijft verboden: de uitgave is namelijk eigendom van de uitgever. Niet alleen het beeld, maar ook eventuele toevoegingen, kritische noten, wijzigingen e.d. – voortvloeiend uit wetenschappelijk onderzoek – zijn bezit van de betreffende uitgever. Als een werk niet meer wordt uitgegeven, moet je bij de oorspronkelijke uitgever schriftelijk toestemming vragen om het betreffende werk te mogen vermenigvuldigen. Op een bewerking of nieuwe bundeling kan wel auteursrecht berusten.


Bladmuziek - bewerken of arrangeren

Volgens de Auteurswet moet je toestemming vragen wanneer je van een oorspronkelijk werk een bewerking of arrangement wil maken. Maak je toch gebruik van arrangementen zonder toestemming van de rechthebbende(n), dan wordt de Auteurswet overtreden.

Volgens de Auteurswet moet je toestemming vragen wanneer je van een oorspronkelijk werk een bewerking of arrangement wil maken. Maak je toch gebruik van arrangementen zonder toestemming van de rechthebbende(n), dan wordt de Auteurswet overtreden.


Bladmuziek - instuderen en uitvoeren

Let op: als je een muziekstuk gaat instuderen en uitvoeren, moet je zowel toestemming hebben voor de uitvoering van muziek als voor het gebruik van bladmuziek. Dit kan helaas niet middels 1 licentie.

Buma ziet toe op de auteursrechten die worden geheven op de uitvoering van alle muziek in het openbaar of de uitzending in een radio- of televisieprogramma. Dit zijn de zogenaamde uitvoeringsrechten.

Als het gaat over het verveelvoudigen (en publiceren/openbaar maken) van liedteksten en/of notenschrift, moet je bij Stemra zijn.

Voor bepaalde vormen van het hergebruik van liedteksten moet je rechtstreeks toestemming vragen bij de rechthebbende muziekuitgeverij. Een van de manieren om een rechthebbende(n) muziekuitgeverijen van muziekwerken na te gaan is via de titelcatalogus op de website.


Bladmuziek - digitaliseren

Als je gebruik wil maken van bladmuziek, door bijvoorbeeld (een deel van) een liedtekst op je eigen website te plaatsen, dan maakt je gebruik van een auteursrechtelijk beschermd werk.
Voordat daarvan gebruik kan worden gemaakt is toestemming nodig van de rechthebbenden. Stemra kan die toestemming verlenen. Wanneer een muziekstuk vrij te gebruiken is, dan kun je het natuurlijk ook zonder toestemming digitaliseren.


Bladmuziek - downloaden

Ook bij digitaal gebruik is de auteurswet van toepassing. Downloaden mag, volgens de wet in Nederland, alleen als de bron rechtmatig is. Dat betekend vaak dat ervoor betaald moet worden. Maar let op! Je mag een download ook dan alleen gebruiken als het om een thuiskopie gaat, dus voor eigen gebruik. Zodra je deze download wilt verspreiden of op een andere manier wilt gebruiken, moet je aan de hier boven vermelde voorwaarden voldoen. Natuurlijk kan het zo zijn dat er bij het kopen van je download al vermeld wordt dat je er ook andere handelingen mee mag verrichten, zoals vrij verspreiden.
Let er extra op dat je alleen materiaal gebruikt dat legaal op internet is gezet.

Een aantal sites met (gedeeltelijk) gratis bladmuziek:

  • Muziekschatten (uit de collectie bladmuziek van de Muziekbibliotheek van de Omroep) 
    Bladmuziek (een selectie van ca. 6000 muziekwerken uit de Muziekbibliotheek van de Omroep in diverse genres: klassieke (koor)werken, lichte muziek/salonmuziek, tunes, arrangementen, populaire liedjes) komt digitaal beschikbaar en aan een selectie van deze muziekwerken worden geluidsfragmenten gekoppeld; de gebruikers kunnen de muziekwerken als PDF gratis raadplegen en downloaden en vervolgens printen. Door de digitalisering en het gratis online beschikbaar stellen hoopt de Muziekbibliotheek dat werken die in vergetelheid zijn geraakt weer ontdekt worden. Het digitaliseringsproject is uitgevoerd in het kader van Digitaliseren met beleid van het ministerie van OCW, onder begeleiding en advisering door InfoManagement. 

  • Petrucci Bibliotheek (IMSLIP)
    Het IMSLP is een virtuele bibliotheek met partituren die zich in het publieke domein bevinden. Bovendien kunnen componisten hier hun werk deponeren als zij instemmen met vrije verspreiding daarvan. Het ISMLP wil de uitwisseling van muzikale ideeën bevorderen, zowel door het beschikbaar stellen van nieuwe muziekwerken als door de analyse van composities. Dit kan je door zelf partituren up te loaden of je analyse van een compositie on-line te plaatsen. De site is onderworpen aan de Canadese wetgeving.

  • ChoralWiki, de webstek van Choral Public Domain Library
    De site bevat een ruime keuze aan gratis koor- en zangpartituren, teksten, vertalingen en andere nuttige informatie.


Andere vragen over bladmuziek en auteursrecht?
Neem dan contact op met het Auteursrechten InformatiePunt. Onze medewerkers helpen je graag! Mail ons dan via aip@org.hanze.nl.
 

Handige links 
Auteurswet
Buma/Stemra
Creative Commons
Ius mentis
Rijksoverheid
Surf - OER
SHERPA/RoMEO
Stichting Pro

{{'Opbouw_Title' | i18n}}

  • {{item.Title}}
    • {{child.Title}}

  • {{item.Title}}
    • {{child.Title}}

{{'Kernvakken_Title' | i18n}}

  • {{vak.Titel}}

{{'StudieInCijfers_Title' | i18n}}

{{'ShareCounter_Share_Label' | i18n}}:

{{'Contact_Title' | i18n}}

{{'Contact_LabelAddress' | i18n}} {{addressLine}}
{{'Contact_LabelOffice' | i18n}} {{vm.office}}
{{'Contact_LabelAssistant' | i18n}} {{vm.name}} {{vm.name}}
{{'Contact_LabelPhone' | i18n}} {{vm.phone}}
{{'Contact_LabelEmailAddress' | i18n}} {{vm.emailDisplay}}
{{'Contact_LabelWebsite' | i18n}} {{vm.website}}

{{'ThemesWidget_Title' | i18n}}

{{"FocusAreas_Title" | i18n}}

{{'ResearchProject_InfoWidgetTitle' | i18n}}

{{'PartnerBannerWidget_Title' | i18n}}

{{vm.widgetDescription}}

{{'EducationProfile_Title' | i18n}}

{{'EducationProfile_VWO' | i18n}}

{{'EducationProfile_HAVO' | i18n}}

{{'EducationProfile_MBO' | i18n}}

{{'Opleidingen_Title' | i18n}}

{{'Location_Title' | i18n}}

{{'Locations_Title' | i18n}}

{{vm.model[0].Title}}

{{vm.model[0].Street}}
{{vm.model[0].ZipCode}}  {{vm.model[0].City}}

{{'ContactInformation_Title' | i18n}}