Tekst en auteursrecht

​Binnen het HBO, en ook bij de Hanzehogeschool, worden voor het onderwijs teksten gebruikt uit kranten, boeken, tijdschriften en andere publicaties, zowel papier als digitaal. Deze teksten zijn beschermd door de Auteurswet. Dat betekent dat in principe toestemming nodig is om die werken openbaar te maken. 

{{'ShareCounter_Share_Label' | i18n}}:
{{'ShareCounter_Share_Label' | i18n}}:

​​​​Publicaties in onderwijsmateriaal

De Hanzemediatheek heeft een stroomschema opgesteld als hulpmiddel bij de opname van publicaties in het onderwijsmateriaal:

Openbaar maken houdt in dat een werk op één of andere manier ter kennisneming van het publiek wordt gebracht. Voorbeelden zijn het uitgeven van een werk op papier, het uitlenen van een werk of het houden van een voordracht in het openbaar. Ook bekendmaking langs elektronische weg, zoals het toegankelijk maken van een artikel op een computer of in een open of besloten netwerk valt onder openbaarmaking.

In de auteurswet zijn er voor het onderwijs uitzonderingen gemaakt voor het gebruiken van delen van werken ten behoeve van het algemeen belang. Daarom mag een auteursrechtelijk beschermd werk onder bepaalde voorwaarden zonder toestemming van de auteur gebruikt worden.
Eén van die voorwaarden is dat voor het gebruik een redelijke vergoeding wordt betaald, meestal aan een organisatie die daarvoor door de wetgever of door de rechthebbenden zelf is aangewezen. 

De Hanzehogeschool Groningen heeft hiervoor betaalde overeenkomsten gesloten met onder andere Stichting Reprorecht en Stichting UvO (Uitvoeringsinstantie voor Onderwijslicenties).

Er hoeft daardoor niet voor iedere kopie apart toestemming gevraagd te worden. 


Bronvermelding altijd verplicht

Wel is in alle gevallen van overname van tekst (hergebruik) bronvermelding auteursrechtelijk verplicht. Het werk mag niet gewijzigd worden. En het werk moet al eerder openbaar zijn gemaakt, een ongepubliceerd werk mag je niet gebruiken.


Citaten

Je mag een stukje tekst citeren gratis en zonder toestemming van de maker. Je moet dan wel voldoen aan een aantal voorwaarden:

  • je moet de bron vermelden waar het stukje tekst uitkomt
  • het citaat moet duidelijk een functie hebben, bijvoorbeeld om een betoog te ondersteunen of uit te leggen. Het mag niet vooral een illustratieve functie hebben omdat het bijvoorbeeld zo'n leuke uitspraak is
  • als je een citaat gebruikt mag je het niet aanpassen, maar je moet het letterlijk weergeven 
  • de grootte van het citaat moet in verhouding zijn tot het doel waarvoor je het gebruikt
  • het werk moet al eerder openbaar zijn gemaakt (een ongepubliceerd werk mag je niet gebruiken)

 

 


Bekijk ook de De APA-richtlijnen uitgelegd: Een praktische handleiding voor bronvermelding in het hoger onderwijs.


Korte overname

In het onderwijs mag je korte stukken tekst gebruiken zonder dat daarvoor toestemming nodig is. Je mag korte gedeelten of korte artikelen uit een boek, tijdschrift of krant te kopiëren, als losse kopie of bijvoorbeeld om in een reader of syllabus of scriptie te zetten. Er moet hiervoor een redelijke vergoeding worden betaald. Dit is voor de Hanzehogeschool geregeld met afkoopsommen. 

Deze vergoedingen worden geïncasseerd door Stichting Reprorecht (voor de losse kopieën) en Stichting UvO (readerregeling).

Wat is een korte overname?

  • niet-literair boek: maximaal 10.000 woorden, maar niet meer dan 1/3 van het werk
  • tijdschriften: maximaal 8000 woorden, maar niet meer dan 1/3 van de betreffende aflevering; 
  • literaire geschriften: maximaal 2500 woorden of maximaal 100 regels poëzie 
  • grafieken, tabellen, schema's, foto's en illustraties tellen voor 200 woorden. Er mogen maximaal 25 van deze 'eenheden' (illustraties) uit een oorspronkelijk werk worden overgenomen.

 Voor uitgebreide informatie zie: "FAQ voor HBO" en "Documenten" van de Stichting UvO.

Hulpmiddelen om het aantal woorden automatisch te laten tellen:

  • in Word - tabblad 'Controleren' -- Woorden tellen
  • via website van UvO -- Hier kun je van een Pdf-bestand woorden laten tellen (deze telling is voor UvO leidend bij de bepaling van lange en korte overnames)

Readers / Syllabi

Op deze pagina's van Facilitair Bedrijf staat informatie over het maken en bestellen van readers via de webshop van Canon. Docenten moeten zelf zorgdragen voor toestemmingsaanvragen en uploaden van bewijsexemplaren (ook bij een bundeling van korte overnames) via de webportal van UvO.


Langere stukken kopiëren

Als je een langer stuk (een "niet-kort gedeelte") wilt overnemen dan moet je altijd vooraf toestemming hebben van de auteursrechthebbenden, behalve als het gaat om onderwijsmateriaal uit publicaties van de overheid of de rechterlijke macht. Als een werk openbaar gemaakt is door de overheid (en is niet expliciet het auteursrecht voorbehouden) of als het gaat om wetten, besluiten en verordeningen, rechtelijke uitspraken of administratieve beslissingen, dan mag je deze publicaties zonder problemen in hun geheel opnemen in een reader. Let er wel op dat het niet om een bewerkte wettekst van een uitgever gaat. Deze mogen niet zonder toestemming en vergoeding worden gebruikt.

Een auteur kan ervoor kiezen een Creative Commons licentie aan het werk te geven. Daarmee wordt, afhankelijk van de gekozen licentie, aan anderen toestemming gegeven om zijn of haar werk te verspreiden, met anderen te delen of bij sommige licenties ook om het werk te bewerken. 


Stichting UvO: toestemmingsaanvraag, melding en bewijsexemplaren

Een toestemmingsaanvraag kun je zelf indienen via de webportal van Stichting UvO. Dit dient minimaal 10 dagen voor gebruik van het materiaal te gebeuren. Iedere School heeft hiervoor een inlogaccount. Dit is ook de plek waar bewijsexemplaren van readers geüpload moeten worden. Een bundeling van 2 of meer korte overnames wordt ook als reader beschouwd. Daarvan moet je binnen een maand na gebruik een exemplaar uploaden.

Bij de melding heb je de volgende gegevens nodig:

  • publicatie waaruit de overname komt
    • titel
    • ISBN/ISSN
    • uitgever
  • aantal woorden
  • datum van opname
  • de oplage 

dit is het aantal studenten waarvoor de overname beschikbaar is, let op bij een lange overname die je als bestand op Blackboard plaatst gaat het om het aantal personen dat toegang heeft tot de omgeving waar het bestand geplaatst is. Wanneer studenten uit een eerder jaar ook toegang houden tot een course worden deze door UvO dus ook gerekend onder de oplagecijfers.

Na verkregen toestemming:
Vermeld de bron in de reader of in de beschrijving op Blackboard; denk aan titel, auteur(s), uitgever, ISBN/ISSN, jaargang en nummer van de aflevering van het tijdschrift.

Mocht je via de auteur of uitgever zelf toestemming hebben gekregen, leg dit schriftelijk vast, archiveer het en vermeld bij de overname zelf (reader of bij het bestand op Blackboard) dat er rechtstreeks via rechthebbenden toestemming is ontvangen.


Losse kopieën

Materiaal dat auteursrechtelijk beschermd is mag je, in het kader van het volgen van onderwijs, zonder toestemming gebruiken voor het kopiëren voor eigen oefening, studie of gebruik.

Het maken van een kopie en het gebruik maken van losse artikelen voor bijvoorbeeld een knipselkrant valt onder de reprorechtregeling. In werken die zijn samengesteld uit andere losse werken zoals (digitale) readers, mag je van één en dezelfde maker maar enkele (korte) werken opnemen. Hiervoor gelden de voorwaarden uit de readerregeling (korte en lange overnames).


Scannen, downloaden, kopiëren en mailen

Ook bij digitaal gebruik is de auteurswet van toepassing. Vaak wordt er materiaal gescand of gedownload om het vervolgens te printen of via het intranet te verspreiden. Hierbij moet je je de volgende vragen stellen:

  • Gaat het om een kort gedeelte (zie hierboven) dat je wilt gebruiken als toelichting van de les of een presentatie? Dan geldt ook hierbij dat het valt onder de Readerovereenkomst met de Stichting UvO en je hoeft dus niets te regelen.
  • Gaat het om meerdere korte gedeelten die je hebt gebundeld (reader) dan moet je een bewijsexemplaar insturen binnen een maand na publicatie.
  • Gaat het om een langer gedeelte? Dan gelden ook hier de regels voor het overnemen van langere stukken zoals hierboven beschreven is.
  • Gaat het om materiaal dat gebruikt wordt voor school, maar niet voor het onderwijs? Dan heb je waarschijnlijk toestemming van de auteursrechthebbenden nodig. Plaats je een bestand op het intranet dan valt het alleen binnen de overeenkomst van de readerregeling als er alleen medewerkers en studenten van de Hanzehogeschool en geen externen toegang hebben. Zijn er mensen met een gastaccount die ook toegang tot de overnames hebben, neem dan contact op met de rechthebbende(n) om toestemming te vragen en de vergoeding te regelen.
  • Het scannen of downloaden van citaten mag onder de voorwaarden die hierboven ('citaten') benoemd zijn.
  • Je mag een artikel onder auteursrecht wel scannen en op de computer opslaan zolang het bedoeld is voor privégebruik, dit is gebruik voor eigen oefening of studie. Maar je mag een artikel niet via een email doorsturen.
  • Voor het kopiëren voor eigen oefening, studie of gebruik is geen toestemming nodig.
  • Je mag een werk verveelvoudigen met als doel het exemplaar van een werk te restaureren, of om het raadpleegbaar te houden bij dreiging van verval, om het werk te behouden voor de instelling.

Let er extra op dat je alleen materiaal gebruikt dat legaal op internet is gezet!


Gebruik op intranet en blackboard

Het plaatsen van auteursrechtelijk beschermd materiaal in een elektronische leeromgeving wordt gezien als openbaar maken en verspreiden, hiervoor is toestemming van de rechthebbenden vereist. De Stichting UvO ziet opname in Blackboard als publicatie, en een bestand met meerdere documenten wordt beschouwd als een reader. Het aantal studenten dat toegang heeft tot het bestand wordt gezien als oplage.

Wat zijn de mogelijkheden:

  • (Embedded) links naar artikelen, boeken of boekdelen zijn toegestaan, mits naar rechtmatig geplaatst materiaal en mits de toegang rechtmatig is. 
  • Voor korte overname en lange overname gelden dezelfde regels als bij overname in gedrukte werken zoals hierboven eerder beschreven.
  • Publicaties die Open Access beschikbaar zijn op internet mogen vrij gelezen worden. Dit geeft echter niet automatisch het recht om het te hergebruiken (kopie maken, verspreiden, bewerken). Met behulp van (Creative Commons) licenties geven auteurs aan wat je wel of niet met het werk mag doen en onder welke voorwaarden. Soms kun je hierdoor zonder problemen het artikel in zijn geheel opnemen in Blackboard. Maak in overige gevallen een link naar de bronpublicatie.
  • Ook bij publicaties op Blackboard is bronvermelding auteursrechtelijk verplicht, het werk mag niet gewijzigd worden, tenzij de licentie dit vermeld, en het moet al eerder openbaar zijn gemaakt. Een ongepubliceerd werk mag je niet gebruiken.

 


Meer informatie

Vind je je antwoord op jouw vraag niet op de site? Je kunt de vraag ook aan de medewerkers van het Auteursrechten Informatiepunt stellen, wij zoeken het voor je uit. Mail ons via aip@org.hanze.nl

{{'Opbouw_Title' | i18n}}

  • {{item.Title}}
    • {{child.Title}}

  • {{item.Title}}
    • {{child.Title}}

{{'Kernvakken_Title' | i18n}}

  • {{vak.Titel}}

{{'StudieInCijfers_Title' | i18n}}

{{'ShareCounter_Share_Label' | i18n}}:

{{'Contact_Title' | i18n}}

{{'Contact_LabelName' | i18n}} {{vm.name}}
{{'Contact_LabelAddress' | i18n}} {{addressLine}}
{{'Contact_LabelOffice' | i18n}} {{vm.office}}
{{'Contact_LabelAssistant' | i18n}} {{vm.assistantName}} {{vm.assistantName}}
{{'Contact_LabelPhone' | i18n}} {{vm.phone}}
{{'Contact_LabelEmailAddress' | i18n}} {{vm.emailDisplay}}
{{'Contact_LabelWebsite' | i18n}} {{vm.website}}

{{'ThemesWidget_Title' | i18n}}

{{"FocusAreas_Title" | i18n}}

{{'ResearchProject_InfoWidgetTitle' | i18n}}

{{'ThemesWidget_Title' | i18n}}

{{"FocusAreas_Title" | i18n}}

{{'EducationProfile_Title' | i18n}}

{{'EducationProfile_VWO' | i18n}}

{{'EducationProfile_HAVO' | i18n}}

{{'EducationProfile_MBO' | i18n}}

{{'Opleidingen_Title' | i18n}}

{{'Location_Title' | i18n}}

{{'Locations_Title' | i18n}}

{{vm.model[0].Title}}

{{vm.model[0].Street}}
{{vm.model[0].ZipCode}}  {{vm.model[0].City}}

{{'ContactInformation_Title' | i18n}}