Beweegrijke jeugd: de Dynamische Schooldag opschalen naar po, vo en mbo

Onderzoeksproject

[email protected]
Remo Mombarg
Zernikeplein 17, 9747 AS Groningen

Bewegen hoort vanzelfsprekend bij de schooldag, van de kleuterklas tot en met het mbo. In het project Beweegrijke jeugd werkt het lectoraat Praktijkgerichte Sportwetenschappen van de Hanze samen met scholen, hogescholen, gemeenten en landelijke partners aan de opschaling van de Dynamische Schooldag naar het primair, voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs. De Hanze is penvoerder van het project en trekt het spoor voor het voortgezet onderwijs.

Nederlandse jongeren bewegen te weinig, terwijl zij een groot deel van hun dag op school doorbrengen. In het primair onderwijs is de Dynamische Schooldag inmiddels op tientallen scholen ingevoerd, met zichtbare effecten op beweeggedrag, taakgerichtheid in de klas en schoolklimaat. In het voortgezet onderwijs blijft structurele invoering achter en in het mbo staat de praktijk nog in de kinderschoenen. Het ministerie van VWS zet daarom in op gerichte opschaling naar alle drie de onderwijssectoren.

Beweegrijke jeugd onderzoekt hoe die opschaling duurzaam kan slagen. Wat maakt dat het op de ene school lukt en op de andere vastloopt: de handelingsbekwaamheid van docenten, beleid en draagvlak, of de fysieke omgeving? De Hanze onderzoekt dat samen met scholen, gemeenten en landelijke partners en vertaalt de inzichten direct naar scholing en lerende netwerken. Doel is dat jongeren van 4 tot 21 jaar meer bewegen doordat de Dynamische Schooldag vast onderdeel wordt van de schooldag.

Welke werkzame principes en systeemknelpunten bepalen of scholen in het po, vo en mbo een Beweegrijke Schooldag duurzaam kunnen invoeren, en hoe kan deze aanpak landelijk worden opgeschaald?

De kennis over het nut van bewegen is er wel, de praktijk blijft achter. Op veel scholen blijft het bij losse activiteiten: een beweegmoment hier, een actieve les daar, zonder gedeelde visie en zonder verankering in beleid. Scholen die verder willen, lopen aan tegen roosters, ruimte, tijd en de vraag wie het trekt. Bovendien zijn de ervaringen uit het basisonderwijs door verschillen in leeftijd en schoolorganisatie niet zomaar over te zetten naar het vo en mbo.

Het onderzoek brengt daarom in kaart wat er op schoolniveau écht werkt en waar het systeem tegenwerkt. Dat gebeurt via schoolscans en contextanalyses op scholen die al ver zijn én op scholen waar de invoering stokt, aangevuld met een internationale verkenning van goede voorbeelden. Na afloop beschikken scholen, besturen en gemeenten over een onderbouwde blauwdruk en concrete voorbeeldcasussen, in plaats van losse goede bedoelingen.

Het doel is jongeren van 4 tot 21 jaar meer in beweging te brengen door de Dynamische Schooldag op te schalen naar meer scholen in het po, vo en mbo. Het project werkt daarvoor langs drie samenhangende sporen:

Deskundigheidsbevordering: scholing, train-de-trainertrajecten, digitale leermiddelen en peer learning voor docenten, kartrekkers en schoolteams.
Opschaling: landelijke en regionale netwerken en lokale allianties van scholen, hogescholen, mbo-instellingen, gemeenten en maatschappelijke partners.
Praktijkgericht onderzoek: naar systeemknelpunten en werkzame principes bij scholen die al meedoen en bij scholen die (nog) niet meedoen.

De sporen versterken elkaar: wat het onderzoek oplevert, landt in de scholing en in de netwerken, en wat scholen in de praktijk tegenkomen bepaalt waar het onderzoek naar kijkt.

Het project loopt van 1 oktober 2025 tot en met 31 december 2026 en levert in die periode op:

Schoolscans en contextanalyses op minimaal acht vo-scholen en acht mbo-scholen, waarin beleid, omgeving en activiteiten in kaart worden gebracht.
Een internationale en nationale verkenning van modellen en goede voorbeelden, inclusief interviews met sleutelfiguren.
Een breed gedragen implementatieblauwdruk met vier uitgewerkte schoolcasussen voor het vo en vier voor het mbo.
Effect- en procesevaluaties in het po op beweeggedrag, dynamiek in de schooldag en taakgerichtheid in de klas, en op de ervaringen van leerkrachten, leerlingen, directies en ouders.
Een scholingstraject van vijf bijeenkomsten per schoolteam, met getrainde regionale coördinatoren en kartrekkers, en een e-learning voor het po.
Vier regionale lerende netwerken in het vo (Groningen, Amsterdam, Den Haag en Eindhoven) en regionale netwerken in het mbo, ondersteund door een digitaal platform.
Factsheets, kennisclips, microlearnings en een toolkit voor visie, scan, ontwerp, uitvoering en borging.

Als de resultaten worden benut, bewegen leerlingen en studenten meer op een doordeweekse dag als vanzelfsprekend onderdeel van hoe de schooldag is ingericht. Dat raakt hun gezondheid en welbevinden, en volgens eerder onderzoek ook hun concentratie en betrokkenheid in de les.

De impact reikt verder dan de deelnemende scholen. Doordat het project docenten en coördinatoren opleidt die het concept zelf kunnen doorontwikkelen, en doordat hogescholen, mbo-instellingen, schoolbesturen en gemeenten zich in lokale allianties aan elkaar verbinden, blijft de aanpak bestaan als de subsidieperiode voorbij is. Voor het vo en mbo, waar nog nauwelijks beproefde werkwijzen bestaan, legt dit project het fundament.

Ten slotte levert het project onderbouwing voor beleid. De inzichten over systeemknelpunten worden gedeeld met onder meer VWS, OCW, de onderwijskoepels en de Beweegalliantie, zodat een beweegrijke schooldag ook op landelijk niveau een logische keuze wordt.

De kennis wordt gaandeweg omgezet in producten die scholen direct kunnen gebruiken. De opbrengsten van de begeleidingstrajecten worden vertaald naar een e-learning, microlearnings, kennisclips, factsheets en een digitale toolkit, die via de hogescholen, de KVLO, Gezonde School en het Platform Sport- en Gezonde Leefstijl beschikbaar komen.

Daarnaast worden professionals opgeleid die de aanpak zelf verder brengen. Via train-de-trainertrajecten en de regionale coördinatoren komt de kennis terecht bij mensen die er dagelijks mee werken. In de borgingsfase werken hbo- en mbo-professionals samen in Bewegen in en om School-teams (BioS), zodat scholen ook na afloop ondersteuning houden.

De inzichten stromen bovendien terug het onderwijs in: naar de opleidingen van de betrokken hogescholen en mbo-instellingen, en naar beleidsmakers via een beleidsnotitie, animatievideo's, podcasts en een whitepaper.