Opinie: 'De winter is voorbij, maar dakloosheid is niet verdwenen'

Met het aanbreken van de lente is het probleem van dakloosheid niet verdwenen, schrijft lector Vastgoed Bart de Zwart in een opiniestuk in Dagblad van het Noorden. Een duurzame huisvestingsoplossing is nodig en vereist volgens hem oog voor de verscheidenheid van de groep daklozen en innovatieve woonconcepten.

Tekst: Bart de Zwart
Bron: Dagblad van het Noorden

'De lente staat voor de deur. Daar zullen velen blij mee zijn. Na weken van kou en neerslag kunnen we weer het huis uit en genieten van de buitenlucht. De winter is ook een terugkerend moment waarop we worden geconfronteerd met het feit dat een warm en veilig huis niet voor iedereen vanzelfsprekend is. Tijdens de koudste dagen van het jaar biedt de winternoodopvang een plek voor de mensen die, ook in Groningen, op straat leven. Voor hen is het vinden van onderdak dan een kwestie van leven of dood.  

Opvang biedt geen structurele oplossing 

De winter mag dan voorbij lijken. Maar met het bloeien van de eerste krokussen is het probleem van dakloosheid niet verdwenen. In de eerste plaats omdat tijdelijke opvang geen oplossing biedt voor een structureel vraagstuk. Dakloosheid is een huisvestingsprobleem en vraagt dus om een duurzame huisvestingsoplossing. Dit staat ook in het Nationaal Actieplan Dakloosheid (2022). Deze ‘wonen-eerst’-aanpak moet ervoor zorgen dat in 2030 iedereen in Nederland een thuis heeft. Wonen is immers geen luxe, maar een mensenrecht. 

Die ambitie is echter niet eenvoudig te realiseren. Zeker niet in een tijd van een aanzienlijk woningtekort. Het vraagt samenwerking tussen onder meer gemeenten, zorg- en welzijnsorganisaties en woningcorporaties om tot nieuwe huisvestingsgerichte initiatieven te komen.  

Goed voor individu en samenleving 

Dat betekent: anders werken, (prestatie)afspraken maken, procesmatige obstakels wegnemen en creatieve woonconcepten ontwikkelen die beter gebruik maken van de schaarse ruimte. Het vraagt ook om begrip vanuit de samenleving dat individuele urgenties soms verschillen. Dat is ingewikkeld, maar alleen al vanuit het oogpunt van maatschappelijke kosten en baten valt er veel te winnen. 

Een thuis geeft rust en zekerheid. Uit onderzoek blijkt dat die stabiliteit enorm bijdraagt aan herstel en het voorkomen van problemen op het gebied van mentale en fysieke gezondheid. En dat leidt weer tot lagere kosten voor zorg, welzijn en handhaving. Dakloosheid tegengaan is dus niet alleen goed voor het individu, maar het levert de samenleving ook veel op. 

Maak onzichtbare dakloosheid zichtbaar 

De tweede reden dat dakloosheid doorlopende aandacht vraagt, is dat de groep mensen die erdoor getroffen wordt aanzienlijk is. Schattingen op landelijk niveau lopen op tot honderdduizend mensen. Het probleem speelt zich bovendien niet alleen af in grote steden. 

Het in kaart brengen van dakloosheid is lastig, omdat het probleem zich deels aan ons blikveld onttrekt. Daarom wordt dit voorjaar in Groningen een zogenaamde ETHOS-telling uitgevoerd, die probeert om ook de onzichtbare dakloosheid in beeld te brengen. Mensen die leven in opvanglocaties, in caravans, vakantiewoningen of bij iemand op de bank. Allemaal kwetsbare, onzekere vormen van onderdak die van de ene op de andere dag kunnen wegvallen. 

Geen groep is hetzelfde 

Eerdere tellingen in andere regio’s laten zien dat de groep mensen die te maken heeft met dakloosheid steevast groter is dan we denken. En ook veel diverser dan het stereotype beeld van de man met een fles op een bankje in het park. Het gaat bijvoorbeeld om mensen met schulden, jongeren met een jeugdzorgverleden, arbeidsmigranten, slachtoffers van huiselijk geweld, mensen die in scheiding liggen en soms hele gezinnen. De groep varieert van jong tot oud, van laaggeletterd tot theoretisch gediplomeerd, en van vrouw tot man tot transgender. 

Sleutel tot herstel 

Een huisvestingsgerichte aanpak vereist dat er oog is voor deze verscheidenheid. Want uiteenlopende situaties en persoonlijke kenmerken leiden tot verschillende woonbehoeften. Passende huisvesting betekent dat we rekening houden met individuele omstandigheden en tegelijkertijd benutten hoe mensen met verschillende achtergronden elkaar kunnen versterken.  

Bijvoorbeeld in gemengde woonconcepten met verschillende doelgroepen, zoals wooncommunity De Vroomemarke in Zwolle. Hier wonen mensen met en zonder een ondersteuningsvraag samen in een gebouw. Om dit soort innovatieve projecten van de grond te krijgen is, naast samenwerkingsbereidheid, waagmoed en kennis nodig. Inclusief ervaringskennis van mensen die zelf de weg uit dakloosheid hebben bewandeld.  

Uit die optelsom ontstaat de hoop dat we het ambitieuze doel om dakloosheid in 2030 uit te bannen gaan halen. En als er één seizoen gekenmerkt wordt door hoop, dan is dat toch zeker de lente.'