Samenwerken rond onbegrepen gedrag

In dit onderzoek staan vier vragen centraal:

1. Hoe zien de formele en informele netwerken eruit en hoe werken ze samen? En hoe veranderen deze netwerken tijdens de verschillende fasen van herstel bij situaties met onbegrepen gedrag?
2. Wat helpt en wat belemmert het herstel? Welke factoren in het netwerk van professionals, familie en andere naasten spelen daarbij een rol?
3. Wat hebben naasten nodig? Hoe kunnen zij goed voor zichzelf blijven zorgen en welke ondersteuning hebben zij nodig bij hun rol als mantelzorger of informele zorgverlener?
4. Hoe kunnen professionals en naasten beter samenwerken? Wat is volgens alle betrokkenen nodig om de samenwerking te verbeteren en het herstel te ondersteunen?

We bekijken de samenwerking vanuit drie perspectieven: dat van de persoon om wie de zorgen gaan, de naasten en de hulpverleners. We vragen naar hun ervaringen, behoeften en beleving van het contact en de samenwerking.

Daarna brengen we alle drie de perspectieven samen in een dialoogsessie. Hier bespreken we gezamenlijk hoe het proces is verlopen, wat goed ging en wat beter had gekund.

Met dit onderzoek willen we beter begrijpen hoe de persoon om wie de zorgen gaan, naasten en hulpverleners met elkaar omgaan en samenwerken bij situaties met onbegrepen gedrag. Uit onderzoek en ervaringsverhalen blijkt namelijk dat de rol van naasten in de zorg nog te weinig aandacht krijgt. Ook is de samenwerking tussen de persoon en de hulpverlening niet vanzelfsprekend. Daardoor sluit de geboden hulp of behandeling niet altijd goed aan bij wat iemand nodig heeft.

We onderzoeken welke behoeften, rollen en verwachtingen de verschillende betrokkenen hebben en wat nodig is om goed samen te werken. De inzichten bieden handvatten om de samenwerking te verbeteren, zodat de zorg en ondersteuning beter aansluiten bij de persoon en diens naasten. Daarmee willen we bijdragen aan betere zorg en aan aanpakken die ook op langere termijn werken.

Het onderzoek levert een aantal belangrijke inzichten op.

1. Als je iemand echt leert kennen, wordt gedrag vaak beter te begrijpen.

Door goed te luisteren en iemands levensverhaal te kennen, wordt duidelijk waar gedrag vandaan komt. Wat eerst onbegrepen leek, blijkt dan vaak een begrijpelijke reactie op gebeurtenissen en ervaringen.

2. Goed samenwerken vraagt om aandacht voor een aantal belangrijke voorwaarden.

Om goed samen te werken, moeten verschillende drempels worden weggenomen. In veel situaties zijn de voorwaarden voor samenwerking nog niet voldoende aanwezig.

Belangrijke voorwaarden zijn:

• Een organisatie die samenwerking stimuleert. Hulpverleners moeten leren samenwerken met naasten. Dit vraagt om scholing, een vaste plek in de werkwijze en aandacht voor het netwerk rondom de persoon.

• Investeren in de relatie. Het is belangrijk dat betrokkenen elkaar leren kennen, elkaar echt zien en zich gezien voelen.

• Contact zonder oordeel. Het helpt als betrokkenen open naar elkaar luisteren. Als er toch oordelen zijn, is het belangrijk om die met elkaar te bespreken. Zo ontstaat meer begrip.

• Ruimte voor twijfels en negatieve ervaringen. Mensen vinden het soms moeilijk om naasten bij de zorg te betrekken. Bijvoorbeeld omdat ze denken dat ze anderen tot last zijn, alles zelf moeten oplossen of verwachten dat naasten niet willen helpen. Door hierover te praten, kan ruimte ontstaan om naasten toch te betrekken.

• Vertrouwen en een goede klik. Alle betrokkenen moeten zich prettig voelen bij elkaar en vertrouwen kunnen opbouwen.

• Aandacht voor wat mensen samen hebben meegemaakt. De persoon en de naasten hebben vaak al veel meegemaakt. Erkenning en waardering voor elkaar zijn daarom belangrijk.

• Waardering voor ieders kennis en ervaring. De ervaringen van de persoon en de naasten zijn net zo belangrijk als de kennis van professionals en wetenschappers.

3. Samenwerken levert meer begrip en steun op.

Als de persoon, naasten en hulpverleners goed samenwerken, begrijpen zij elkaar beter. Dit versterkt de onderlinge relaties en zorgt voor meer steun. Dat is belangrijk voor de persoon om wie de zorgen gaan, maar zeker ook voor de naasten.

4. Naasten hebben meer aandacht en ondersteuning nodig.

Naasten voelen zich vaak niet gezien of gehoord. Ze worden nog weinig betrokken bij de zorg en er wordt nog minder met hen samengewerkt. Op verschillende niveaus is daarom meer aandacht nodig voor hun rol en behoeften.

Daarbij zijn verschillende zaken belangrijk:

• Informatie en duidelijkheid. Naasten maken zich vaak veel zorgen en weten niet altijd wat ze kunnen doen. Ze kunnen zich machteloos voelen. Goede informatie en uitleg helpen hen hierbij.

• Aandacht voor de onderlinge relatie. De relatie tussen de persoon en de naasten speelt een belangrijke rol. Naasten hebben ook hun eigen kwetsbaarheden en ervaringen. Soms willen ze graag helpen, maar werkt hun manier van helpen niet goed.

• Aandacht voor het herstel van naasten. Zorgen voor iemand kan ook het eigen leven van naasten ingrijpend veranderen. Daarom is het belangrijk om ook hun welzijn en herstel aandacht te geven. Hun herstel verloopt niet altijd gelijk met dat van de persoon voor wie ze zorgen.

• De kennis van naasten benutten. Naasten kennen de persoon vaak al veel langer en zien hem of haar vaker dan hulpverleners. Hun kennis en ervaringen kunnen helpen om de zorg en ondersteuning beter te laten aansluiten.

De kennis uit dit onderzoek wordt gedeeld tijdens het afsluitende symposium Maak het gewoon! op 26 november 2026. Ook maken we een video waarin de belangrijkste resultaten worden toegelicht.

Daarnaast werken we aan verschillende wetenschappelijke artikelen en infographics. Deze bieden praktische handvatten om de samenwerking tussen personen, naasten en hulpverleners te verbeteren.

De resultaten laten zien hoe belangrijk het is om bij onbegrepen gedrag niet alleen naar de persoon zelf te kijken, maar ook naar de mensen en relaties om die persoon heen. Gedrag ontstaat namelijk vaak in de wisselwerking tussen mensen.

Door deze wisselwerking beter te begrijpen en bespreekbaar te maken, kunnen hulpverleners en naasten beter samenwerken. Zo kan de ondersteuning beter aansluiten bij mensen met complexe problemen en bij de mensen om hen heen.