Spelenderwijs bouwen aan circulaire textielketens

De textielindustrie staat voor een grote uitdaging. De sector veroorzaakt wereldwijd een aanzienlijke milieu-impact door hoge CO₂-uitstoot, een intensief gebruik van grondstoffen en lage recyclingpercentages. Ook in Nederland wordt slechts een beperkt deel van het textielafval daadwerkelijk gerecycled. Om deze uitdagingen aan te pakken, werkt Textielhub Groningen samen met bedrijven, overheden en kennisinstellingen aan de ontwikkeling van circulaire textielwaardeketens.

Maar hoe breng je al die verschillende partijen bij elkaar? Hoe maak je inzichtelijk welke keuzes nodig zijn om een circulaire keten te realiseren? En hoe stimuleer je samenwerking tussen organisaties die ieder hun eigen belangen, verantwoordelijkheden en uitdagingen hebben?

Binnen het project Game-based Innovation for Circular Textiles werd gezocht naar een vernieuwende aanpak. Het resultaat is de serious game Tot het Draadje: een interactieve spelervaring die deelnemers laat ervaren hoe circulaire textielketens functioneren en welke keuzes nodig zijn om deze succesvol vorm te geven.

Serious gaming als hulpmiddel voor circulaire transities

Bestaande hulpmiddelen voor het ontwerpen van circulaire waardeketens zijn vaak complex en abstract. Daardoor is het voor ondernemers en andere stakeholders niet altijd eenvoudig om de samenhang tussen verschillende keuzes en belangen te overzien.

Met ‘Tot het Draadje’ wilden onderzoekers van de Hanze een alternatief bieden. De game maakt ingewikkelde vraagstukken tastbaar door deelnemers actief onderdeel te maken van het systeem. Tijdens het spel nemen zij beslissingen over productie, materialen en bedrijfsvoering en ervaren zij direct de gevolgen van hun keuzes voor andere partijen in de keten.

Het doel van de game is niet alleen kennisoverdracht, maar vooral het stimuleren van samenwerking, dialoog en experiment. Door te spelen ontstaat ruimte om verschillende scenario's te verkennen en gezamenlijk na te denken over de circulaire textielketen van de toekomst.

Inzichten uit het werkveld

Een van de deelnemers aan de testsessies was Anita de Wit, zij is vanuit ReBlend actief betrokken bij het project. Vanuit haar praktijkervaring zag zij direct de meerwaarde van de spelvorm.

"Je merkt echt dat deelnemers betrokken blijven en actief met elkaar in gesprek gaan," vertelt Anita. "Het spel maakt zichtbaar welke impact keuzes in de textielketen hebben en helpt om bewustwording te creëren." Volgens haar leverde het spel waardevolle inzichten op voor deelnemers die minder bekend zijn met de maatschappelijke impact van de textielindustrie. Vooral de gevolgen van fast fashion en de verborgen maatschappelijke kosten daarvan werden tijdens de sessies duidelijk zichtbaar.

Tegelijkertijd ziet Anita mogelijkheden voor verdere ontwikkeling. In de praktijk draait circulaire textiel namelijk om samenwerking tussen verschillende partijen in de keten. "Je kunt deze transitie alleen samen realiseren. Uiteindelijk gaat het om hoe je risico's, kosten en opbrengsten met elkaar verdeelt." Volgens haar zou een volgende versie van de game nog meer nadruk kunnen leggen op de samenwerking tussen verschillende rollen binnen een waardeketen, zoals ontwerpers, producenten, leveranciers en afnemers. Ondanks die verbeterpunten is zij positief over de aanpak. "Mensen vinden het interessant, blijven aangehaakt en krijgen inzichten die je met een presentatie of rapport veel moeilijker overbrengt."

Van onderzoek naar spel

Aanleiding voor het project was een terugkerende uitdaging binnen praktijkgericht onderzoek: hoe maak je complexe kennis toegankelijk voor ondernemers? "We ontwikkelden veel modellen, analyses en rapporten," vertelt Austin Dsouza, associate lector van de onderzoekslijn Duurzaam Ondernemen. "Maar ondernemers zijn vaak doeners. Zij leren door te ervaren wat bepaalde keuzes betekenen." Dat leidde tot het idee om kennis over circulaire businessmodellen en waardeketens te vertalen naar een serious game. In plaats van passief informatie te ontvangen, nemen deelnemers zelf beslissingen en ervaren zij direct de gevolgen daarvan binnen een keten.

De ontwikkeling van 'Tot het Draadje' bracht verschillende expertises samen. Austin Dsouza bracht zijn kennis van businessmodellen en waardeketens in, terwijl lector Niels Faber meedacht vanuit de biobased economy en circulaire transities. Eelco Braad droeg bij vanuit zijn expertise op het gebied van leren en gedragsverandering. Voor de spelontwikkeling werd samengewerkt met Merel van de Wees en Theodoros Mazarakis van Creative Media & Game Technologies (CMGT). Samen vertaalden zij complexe vraagstukken rondom samenwerking, circulaire economie en businessmodellen naar een interactieve spelervaring.

Een aanpak met toekomst

Hoewel Tot het Draadje specifiek werd ontwikkeld voor circulaire textielketens, ziet Austin veel bredere toepassingsmogelijkheden. "De vraagstukken die we in de textielsector tegenkomen, zien we ook in energie, zorg, smart industry en andere transities. Overal moeten organisaties samenwerken, investeren, risico's delen en gezamenlijke keuzes maken."

Binnen de Hanze wordt daarom verder gebouwd aan serious gaming als methode voor onderzoek, innovatie en samenwerking. Inmiddels lopen er meerdere projecten waarin vergelijkbare spelvormen worden ontwikkeld voor andere maatschappelijke uitdagingen. Volgens Austin zit de kracht van serious gaming vooral in het sociale aspect. "Transities zijn niet alleen technische processen. Het zijn vooral sociale processen waarin mensen samen beslissingen nemen. Een spel helpt om die gesprekken op een gelijkwaardige en interactieve manier te voeren."

Met de oplevering van Tot het Draadje is een belangrijke eerste stap gezet. De ervaringen uit het project vormen de basis voor verdere doorontwikkeling van serious games die organisaties helpen om samen vorm te geven aan de duurzame waardeketens van de toekomst.

Het project werd mede mogelijk gemaakt door financiering van Regieorgaan SIA.

Enthousiast geworden over deze aanpak?

Hoewel 'Tot het Draadje' is ontwikkeld voor de textielsector, is de spelvorm ook toepasbaar in andere domeinen waar organisaties samenwerken aan complexe maatschappelijke opgaven en duurzame waardeketens. Denk bijvoorbeeld aan energie, zorg, mobiliteit, voedsel of smart industry.

Werk jij aan het verduurzamen van waardeketens binnen jouw sector en ben je benieuwd hoe serious gaming kan helpen om samenwerking, kennisdeling en innovatie te stimuleren? Austin is op zoek naar partners die deze aanpak verder willen verkennen en doorontwikkelen binnen nieuwe domeinen.

Interesse? Neem dan contact op met Austin om de mogelijkheden te bespreken.