Een nieuw kitten in huis: een spiegel voor leren en ontwikkelen

Sinds een paar maanden hebben wij er een nieuwe huisgenoot bij: een kitten van nu zes maanden, toegevoegd aan een huishouden waar al twee katten woonden. Een nieuwe leerling in de klas, dus.

Blog: Henderien Steenbeek, lector Diversiteit in Leren en Gedrag

En ik kan het niet laten om mijn onderzoekersblik hierop los te laten. Wat me vooral opvalt is, hoe vanzelfsprekend leren hier plaatsvindt. Gedreven door nieuwsgierigheid verkent de kitten haar wereld: ze probeert uit, valt en staat weer op, laat zich niet ontmoedigen, zoekt creatieve oplossingen (zeker als een speeltje per ongeluk onder de kast belandt 😉), en leert ondertussen vaardigheden die later nodig zijn in de ‘grote wereld’. Leren als natuurlijk, iteratief proces. Met plezier.

Nieuwsgierigheid als motor van ontwikkeling

Dit sluit naadloos aan bij wat we in ons praktijkgerichte Curious Minds-onderzoek bestuderen: hoe nieuwsgierigheid, exploratie en creativiteit fundamentele bouwstenen zijn van leren en ontwikkelen. En ook: hoe je als volwassene - leerkrachten, ouders, pedagogisch professionals - dit proces kunt ondersteunen en uitlokken. Leren vanuit nieuwsgierigheid gaat samen met plezier in ontdekken, onderzoeken en uitproberen, en dit maakt dat leren (en het ontdekken van de wereld) ook op de langere termijn leuk blijft.

Op 15 januari verscheen het rapport Verkenning Welzijn en Onderwijs van de Onderwijsraad (2026), waarin zij stellen dat ‘het onderwijs veel kan betekenen voor het welzijn van jongeren’ ..... ‘Het kan leerlingen en studenten helpen de wereld en de mensen om hen heen beter te begrijpen, te ontdekken wat voor henzelf belangrijk is en hoe ze zich tot die wereld willen en kunnen verhouden’ (pag. 5)

Wat een prachtig statement en wat een mooie opdracht voor het onderwijs. En het hoeft niet moeilijk te zijn, dat is een van de uitgangspunten bij ons Curious Minds onderzoek. Wat ons daarbij helpt is dat we werken vanuit de dynamische-systeemtheorie (DST), een theoretisch kader dat ontwikkeling en leren niet ziet als een rechte lijn, maar als een grillig, non-lineair proces. Dit theoretische kader brengt een specifieke manier van kijken naar kinderen en jongeren met zich mee, met respect voor de diversiteit van het pad dat leerlingen kunnen lopen. Ontwikkeling is een proces dat zich ontvouwt, in kleine stappen op micro-niveau, die samen richting geven aan ontwikkeling op de lange termijn. Het maakt daarbij uit wat je doet als leerkracht in de klas om dit proces op micro-niveau te ondersteunen en wat je als school(-team) afspreekt over het samen bouwen aan een talentgerichte schoolcultuur (waarin je kunt blijven leren, met plezier 😉).

Talentontwikkeling: potentieel in beweging

Vanuit dit perspectief is talentontwikkeling geen losstaand gebeuren, maar een integraal onderdeel van leren en ontwikkelen. Talent gaat niet over ‘beter dan anderen’, maar over groeien ten opzichte van jezelf. Over het herkennen van potentieel en het creëren van omstandigheden waarin dat potentieel zich kan ontwikkelen.

Voor leerkrachten betekent dit: erkennen dat je ontwikkeling en leren niet volledig kunt sturen, maar wel degelijk kunt beïnvloeden: door aan te sluiten, ruimte te geven en nieuwsgierigheid serieus te nemen. Het vraagt om sensitiviteit voor ontwikkelprocessen en sensitiviteit voor verschillen tussen leerlingen. Het vraagt om ‘een talentgerichte bril opzetten’: kijken naar kinderen en vandaar uit hen uitdagen om een stapje verder te zetten, met respect voor hun behoefte aan autonomie, competentie en verbondenheid, en met gezamenlijk plezier in het ontdekken. Onze claim is daarbij dat deze manier van kijken en handelen maakt dat jezelf – samen met de leerlingen – ook weer plezier genereert. Kortom, je werkt gaandeweg aan het welzijn van jezelf en van de leerlingen.

Waarom een eigen, gedeelde schoolvisie ertoe doet

Een visie ontwikkelen is belangrijk. Een beeld hebben van wat je wilt bereiken als school geeft richting en motivatie. Het is het antwoord op de vraag: ‘waar gaan we voor?’. Een visie ontwikkelen op basis van theorie is nog belangrijker. Theorie is een lastig begrip, maar zo belangrijk als schakel tussen onderzoek en praktijk.

Paul van Geert schreef (al in 1997) het boek ‘theorieën van leren en ontwikkelen’, waarin hij uitlegt dat we allemaal gebruikmaken van theorieën over onderwijs en opvoeding, impliciet of expliciet. In de opvattingen en het handelen van mensen, professionals en leken zie je deze theorieën terug.

Het onderzoek van Ester Moraal (2023) laat zien dat een expliciete en gedeelde schoolvisie samenhangt met hogere betrokkenheid en commitment van leerkrachten. Een visie fungeert als kompas: het verbindt idealen aan de dagelijkse praktijk in de klas en helpt om inclusief, talentgericht onderwijs en gelijke kansen daadwerkelijk vorm te geven. Of, zoals Hoogland (2020) stelt: ‘het onderwijs zou meer moeten worden uitgedaagd om de eigen visie op goed onderwijs expliciet te maken én zichtbaar te realiseren’.

• Wat is jouw visie op (het ondersteunen van) talentontwikkeling en diversiteit in gedrag op school?
• En in hoeverre is die visie expliciet en gedeeld binnen jouw school of organisatie?

Op het platform edusources vind je ons volledige artikel over het opstellen van een schoolbrede visie op talentontwikkeling en diversiteit in gedrag. We geven aan de hand van een voorbeeld van een concrete situatie in de klas aan hoe je een schoolbrede visie kunt ontwikkelen, bijhouden en vertalen naar handelen in de klas. Daarbij delen we een aantal praktische handvatten om als schoolteam handen en voeten te geven aan de visie van school. Met behulp van een schema voor visie-ontwikkeling en een aantal stellingen kun je als schoolteam bepalen waar je staat, waar je  naar toe wilt en wat er nodig is om daar te komen. Samen de schouders onder het bieden van kansen aan alle leerlingen!

Lees het artikel ‘Diversiteit in gedrag en talentontwikkeling; bouwstenen voor een schoolbrede visie’ op edusources hier.

De blogs komen voort uit onze Curious Minds community op edusources – hét platform voor open leermiddelen. Hier brengen we acht jaar onderzoek samen tot een duurzame bron van kennis en inspiratie, voortgekomen uit intensieve samenwerking tussen onderzoekers en onderwijsprofessionals.

Ga naar de Curious Minds-community