Preventie en vroeg­signalering op het kinder­dagverblijf en de basisschool

Pedagogisch medewerkers en leerkrachten die eerder het gesprek aangaan met ouders. Op een heel laagdrempelige manier met hen de signalen van hun kinderen bespreken en hun zorgen op tafel leggen. Het klinkt logisch, zeer waardevol en praktisch mogelijk. Echter, er heerst veel handelingsverlegenheid bij deze professionals om dit daadwerkelijk te doen. Daarom is dit ‘KIEM-project’ gestart.

KIEM versterkt professionals in de wijken Selwerd, Tuinwijk en Paddepoel in Groningen om signalen bij kinderen vroegtijdig te herkennen en bespreekbaar te maken, handelingsverlegenheid te verminderen en via passende ondersteuning escalatie te voorkomen, kansengelijkheid te vergroten en de aanpak duurzaam te borgen en uit te breiden  Kiem is een zaadje dat geplant gaat worden en kan gaan groeien. Een betere metafoor is nauwelijks denkbaar voor dit project.

Hoe is het thuis?

In zogenaamde Kindteams+ zitten vanuit de WIJ-teams de jeugdconsulent, jeugdwerker, en vanuit de scholen de intern begeleider en de brugfunctionaris. Deze laatsten spelen een belangrijke rol tussen school, (kwetsbare) kinderen en hun ouders. Met de betrokken leerkracht worden de kinderen, ‘waarvan men een onderbuikgevoel heeft’, besproken. En wordt de simpele vraag gesteld: ‘Hoe is het thuis?’ Het doel is om zo snel mogelijk adequate ondersteuning te bieden aan kinderen die dat nodig hebben.  Soms is een gesprek tussen leerkracht en ouder ook al voldoende.

Onderzoeker Inge Ekenhorst vertelt: ‘Bij sommige ouders zien we weerstand tegen alle vormen van hulp, ouders zijn soms sceptisch richting instanties en bang voor verregaande consequenties als blijkt dat het niet goed gaat met hun kind. Door vroegtijdig, binnen de muren van de school, op een laagdrempelige manier aan de bel te trekken, winnen we vertrouwen van ouders, komt de eventuele ondersteuning voor hun kinderen veel eerder op gang en wordt uiteindelijk de kansengelijkheid en participatie van de kinderen vergroot. Daarnaast is er een kleinere kans  dat er op latere leeftijd hulp en ondersteuning door externe instanties moet worden geboden.

‘Dit is de beste interventie waarmee ik tot nu toe heb mogen werken’

Dit zijn de letterlijke woorden van een jeugdwerker, die al jarenlang in de wijk actief is en tijdens de evaluatie van dit project haar ervaringen mocht vertellen. Op dit moment zijn er kindteams op vier scholen en vijf kinderdagverblijven in Groningen. Met soms schrijnende voorbeelden laten de teams hun meerwaarde zien. Zoals een jongetje dat iedere morgen veel te vroeg op het plein en op straat rondzwierf. Het jongetje was makkelijk beïnvloedbaar en er was de angst dat hij met verkeerde mensen in contact kwam. Nadat de leerkracht dit signaal op een gegeven moment had besproken in het kindteam, kwam er hulp op gang. Die hulp bestond uit het bieden van activiteiten voor het kind en contact net de moeder met betrekking tot afspraken. Of een jongetje dat door de jaren heen steeds agressiever gedrag ging vertonen. Er was de zorg dat hij niet meer naar het regulier onderwijs kon. Toen het kindteam begon, kwamen de signalen van de verschillende professionals eindelijk samen en herkende men een patroon, waardoor er eindelijk kon worden gehandeld en ondersteuning kon worden geboden. Deze hulp bestond uit het opbouwen van een relatie met de ouders  om het wantrouwen in de hulpverlening te verminderen en door het bieden van maatwerk. Door de huidige inzet van kindteams wordt een dergelijk kind veel eerder geholpen.

De aanpak; problemen in beeld en trainingen

Het project leert pedagogische medewerkers en leerkrachten eerder en beter signalen op te pakken en deze te bespreken. Hun handelingsverlegenheid neemt daardoor af. Er is een aanpak ontwikkeld waarmee pedagogisch medewerkers en leerkrachten signalen en zorgen goed in beeld kunnen brengen. Daarnaast is er een aantal trainingen ontwikkeld, waaronder een training traumasensitief werken. Deze training leert hen op een andere manier naar kinderen te kijken Dit wordt als zeer waardevol beschouwd.

Wat hebben we tot nu toe bereikt?

Inge: ‘Bij de start van het werken met kindteams in 2021/2022 moesten we vooral veel brandjes blussen en de meest zorgwekkende gevallen snel helpen. Nu hebben we meer ruimte en tijd, en ook door de aanpak en de trainingen, krijgen we steeds eerder een completer en duidelijker beeld van alle kinderen en kunnen we waar nodig veel sneller, ingrijpen en ondersteuning bieden. Het project krijgt meer en meer het preventieve karakter dat we voor ogen hadden toen we ermee startten. En de grootste winst is dat professionals elkaar nu veel sneller weten te vinden, waardoor ze sneller handelen en steeds meer en eerder het gesprek aan durven te gaan met ouders, zoals hierboven is benoemd in een tweetal voorbeelden.

Het vervolg van KIEM

KIEM is een project wat op langere termijn zijn vruchten moet afwerpen. Er is nu een stabiele basis gelegd op de scholen en een goede start gemaakt. Het is belangrijk dat we zorgen dat KIEM gewaarborgd wordt en over een jaar of 10 ook kwantitatief de verschillen kunnen zien; denk aan minder doorstroom naar jeugdinstellingen zoals Het Poortje.

Daarnaast is het belangrijk dat er wordt gekeken hoe de overdracht van kinderopvang naar basisonderwijs wordt gewaarborgd. Inmiddels wordt er op een aantal andere scholen in Groningen ook al gekeken naar de inzet van KIEM. Via deze weg kunnen we oog hebben voor alle kinderen in onze stad.