Podcast: Risico op ondervoeding

Niet alleen bij ziekte, maar ook door eenzaamheid, ouderdom of financiële zorgen kunnen mensen ongemerkt te weinig voedingsstoffen binnenkrijgen. “Het is een sluipend probleem dat grote gevolgen heeft voor gezondheid en zelfstandigheid,” zegt lector Harriët Jager-Wittenaar, lector Malnutrition & Healthy Ageing aan de Hanze en bijzonder hoogleraar bij het Radboudumc. Samen met senior onderzoeker Martine Sealy en andere partners ontwikkelde ze een nieuwe, internationaal gedragen definitie van ‘risico op ondervoeding’ – met inbreng van professionals én ervaringsdeskundigen.

Van signaleren naar voorkomen 
Tot nu toe lag de nadruk vooral op het herkennen en behandelen van ondervoeding. Maar steeds meer mensen wonen langer zelfstandig thuis, waardoor vroegsignalering belangrijker wordt dan ooit. “Als we wachten tot iemand ondervoed is, zijn we eigenlijk te laat,” zegt Jager-Wittenaar. “We willen eerder kunnen ingrijpen, nog voordat het lichaam echt verzwakt.” 

De nieuwe definitie maakt duidelijk wie risico loopt en helpt zorgprofessionals om eerder actie te ondernemen. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar ziekte, maar ook naar sociale, psychologische en economische factoren. “Eenzaamheid of geldzorgen kunnen net zo goed leiden tot ondervoeding als een lichamelijke aandoening,” vult Sealy aan. 

Uniek wereldwijd project 
Het onderzoek is onderdeel van het Global Leadership Initiative on Malnutrition (GLIM) – een internationaal netwerk van voedingsexperts. Vanuit Nederland werkten de Hanze, de HAN en Wageningen Universiteit nauw samen. Opvallend is dat niet alleen professionals, maar ook patiënten meeschreven aan de definitie. “Dat is vrij uniek in de biomedische wereld,” zegt Sealy. “De input van ervaringsdeskundigen heeft onze formulering echt beïnvloed. Hun perspectief maakte de definitie menselijker én beter toepasbaar.” 

Een definitie voor iedereen 
Naast een wetenschappelijke versie is er ook een lekenversie opgesteld en geschreven in begrijpelijke taal. “Als we willen dat mensen hun eigen gezondheid serieus nemen, moeten ze ook kunnen begrijpen waar het over gaat,” aldus Jager-Wittenaar. “Een duidelijke, toegankelijke uitleg is essentieel.” 

De aanpak wordt wereldwijd enthousiast ontvangen. Op het internationale ESPEN-congres in Praag presenteerden de onderzoekers hun aanbevelingen, waarna verschillende landen aangaven hun screeningsprocedures te willen aanpassen. Ook in Nederland sluiten ziekenhuizen en revalidatiecentra zich aan bij de nieuwe werkwijze. 

Onderwijs, onderzoek en praktijk hand in hand 
Bij de Hanze wordt de nieuwe kennis al gedeeld met studenten van onder meer Voeding & Diëtetiek, Verpleegkunde en Fysiotherapie. “Zij zijn de toekomstige professionals,” zegt Sealy. “Als zij leren om vroeg te signaleren, kunnen we straks veel meer mensen helpen om gezond te blijven.” 

De onderzoekers blijven ondertussen doorgaan met vervolgonderzoek. “We willen weten wat deze nieuwe aanpak oplevert in de praktijk,” zegt Jager-Wittenaar. “Kunnen we echt voorkomen dat mensen ondervoed raken? Dat is de ultieme vraag.”